Ermənistan hibrid hücumların təzyiqi altında: dezinformasiyanı hansı qüvvələr və hansı məqsədlə yayır
Ermənistana seçki ərəfəsində hibrid hücumlar
2026-cı ilin iyununa planlaşdırılan Ermənistan parlament seçkiləri ərəfəsində ölkə güclü hibrid hücumla üzləşib. Artıq uzun müddətdir ki, Ermənistana qarşı koordinasiyalı dezinformasiya kampaniyası aparılır. Vəziyyət o qədər kəskindir ki, hakimiyyət Avropalı tərəfdaşlardan yardım istəyib. Avropa İttifaqı artıq Ermənistanın davamlılığının gücləndirilməsi üçün 15 milyon avro ayırmaq qərarı verib. Bu vəsait, o cümlədən dezinformasiya ilə mübarizəyə yönəldiləcək.
Ermənistanın Xarici Kəşfiyyat Xidməti hibrid hücumlarla bağlı bəzi detalları illik hesabatında açıqlayıb.
Xarici Kəşfiyyat Xidməti Ermənistanda dezinformasiyanın yayılmasında maraqlı olan ölkələrin adını çəkməyib. Lakin bildirib ki, seçkiqabağı dövrdə cəmiyyətə təsir göstərmək və seçicilərin iradəsinin ifadəsinə təsir etmək məqsədilə
- yanlış, təhrif olunmuş, kontekstdən çıxarılmış məlumatlar yayılır,
- Ermənistanın maraqlarına zidd olan diskurslar informasiya məkanına daxil edilir.
Xarici Kəşfiyyat Xidməti xəbərdarlıq edib ki, həm açıq təbliğat, həm də gizli informasiya əməliyyatlarının kombinasiyası tətbiq olunur:
“Ermənistana qarşı açıq təbliğat əsasən xarici dövlət və hökumət qurumları, o cümlədən onlarla əlaqəli xüsusi xidmət orqanları və ya resurslar tərəfindən həyata keçirilir. Açıq təbliğatı tez-tez qidalandıran və gücləndirən gizli əməliyyatlar isə hər hansı xarici dövlət subyektinə açıq şəkildə işarə etməyən veb-saytlardan və istifadəçi hesablarından istifadə etməklə daha kəskin, şok effekti yaradan tezislərin yayılmasına xidmət edir.
2025-ci ildə biz müxtəlif subyektlər tərəfindən saxta hesablar və reklamlar, bot şəbəkələri vasitəsilə yanlış məlumatların, dezinformasiyanın və ya təhrif olunmuş informasiyanın yayılması taktikasını qeydə aldıq. Süni intellekt vasitəsilə yanlış mətn və audiovizual materialların yaradılması imkanları artmaqda davam edib. [․․․] 2025-ci ildə qeydə aldığımız, yanlış məlumatların əvvəlcə xarici informasiya platformalarında yerləşdirilməsi, daha sonra isə regional subyektlərin rəsmi və qeyri-rəsmi resursları vasitəsilə onların “leqallaşdırılması” və yayılması tendensiyası böyük ehtimalla 2026-cı ildə də davam edəcək”.
Yerli media ekspertləri də vəziyyəti izləyirlər. Onların fikrincə, feyklər əsasən Rusiya bot şəbəkələri və Azərbaycan təbliğat resursları vasitəsilə yayılır.
Bundan əlavə, Ermənistan birbaşa olaraq Kreml yönümlü “Matryoşka” bot şəbəkəsinin hədəfinə çevrilib. Son dövrlərdə Avropa liderlərinə hücum edən, Nikolas Maduronun ələ keçirilməsi hekayəsindən istifadə edən həmin şəbəkə əvvəllər Ukrayna və Moldovanı hədəf almışdı. İndi isə Sİ vasitəsilə hazırlanmış videolar yayır, bu videolarda Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan “qaz kameraları” tikməkdə ittiham olunur, tanınmış müğənni Şerin isə guya onun oğurlanmasına çağırış etdiyi iddia edilir.
Dezinformasiya kampaniyaları təkcə baş nazirin şəxsiyyətini hədəf almır. Belə feyk paylaşımlardan biri Ermənistan parlamentinin sədri Alen Simonyanla bağlı olub. İddia edilirdi ki, o, yüksək vəzifəli məmurlar üçün guya pedofil imperiyası qurub. Bildirilirdi ki, bu işdə Paşinyan, onun yaxın ətrafı və güc strukturlarının rəhbərləri də iştirak edib. Paylaşıma görə, 2020-ci ildən etibarən Ermənistan hakimiyyəti UNICEF-ə təzyiq göstərərək uşaqlara qarşı cinayətlərin statistikasını aşağı salmağa məcbur edib.
VT Foreign Policy platformasında yayılan son dezinformasiya atəşi Ermənistanın baş nazirini guya öz yaxın çevrəsindən olan şəxsləri hakim təyin etməkdə ittiham edir. Yazıda iddia olunur ki, məqsəd seçkilər ərəfəsində ölkənin siyasi meydanını “təmizləməkdir”. Ermənistanın Ədliyyə Nazirliyi artıq bu məlumatı təkzib edib. Qurumdan bildirilib ki, baş nazir “hakimlərin seçilməsi və ya təyin edilməsi prosesinin heç bir mərhələsində səlahiyyətə, təsirə və ya iştirak imkanına malik deyil”.
Eyni zamanda Azərbaycan saytları Avropa Komissiyasının adından saxtalaşdırılmış məktublar və Ermənistan xüsusi xidmət orqanlarına qarşı ittihamlar yer alan saxta videolar yayımlayır. Bu materiallar Ermənistanda fəaliyyət göstərən Rusiya yönümlü media və Telegram kanalları tərəfindən də paylaşılır.
Siyasi analitik Boris Navasardyan Ermənistana qarşı genişlənən kampaniya, Rusiya və Azərbaycanın məqsədləri arasındakı fərqlər, potensial risklər və dezinformasiya ilə mübarizə üsulları barədə danışır.
- “Hərbi eskalasiya ehtimalı azdır, lakin risklər mövcuddur”: Ermənistanın Xarici Kəşfiyyat Xidmətinin hesabatı
- Rusiya vətəndaşları Ermənistanda casusluqla məşğul olublar: işlərdən biri üzrə nələr məlumdur
- “Ermənistan ordusu ən müasir texnika ilə silahlanmanı davam etdirəcək” – müdafiə naziri
Siyasi analitik Boris Navasardyanın şərhi
Rusiya mənşəli feyk hücumlarının məqsədi
“Cəmiyyətimiz müxtəlif rəqəmsal resurslar vasitəsilə yayılan informasiyaya kifayət qədər etibar etməyə davam edir. Aydındır ki, bu cür kampaniyalar Rusiya tərəfindən kor-koranə qurulmur. Onlardan əvvəl mütləq şəkildə cəmiyyətin bu və ya digər informasiya atışlarına verdiyi reaksiyanın təhlili aparılır. Nəticədə istifadə olunan metodlar bu qədər effektiv olur.
Qeyd etmək lazımdır ki, əgər informasiya Nikol Paşinyanı və ya hökuməti nüfuzdan salırsa, bu, qarşıdan gələn parlament seçkiləri ilə bağlıdır. Hətta məqsəd hakimiyyətin dəyişdirilməsi olmasa belə, əsas hədəf seçki prosesini delegitimləşdirməkdir. Yəni hakimiyyətin hazır olmaya biləcəyi pozuntulara zəmin yaratmaq və seçkilərin nəticələrini gözdən salmaq məqsədi güdülür.
Bundan əlavə, feyk hücumlarla elektoratı maksimum dərəcədə parçalamağa çalışırlar ki, heç bir siyasi qüvvə sabit çoxluq əldə etməsin və etibarsız koalisiyalar qurmağa məcbur qalsın. Belə bir vəziyyət ölkənin idarə olunmasını və təhlükəsizlik və inkişaf üçün vacib qərarların qəbul edilməsi qabiliyyətini zəiflədə bilər.
Koalisiya hökumətləri, əlbəttə ki, demokratiyanın məhsuludur. Lakin ölkə ağır vəziyyətdə olduqda, onlar qeyri-sabit olur və iştirakçıların fərqli mövqeləri və maraqları səbəbindən kritik məsələləri operativ şəkildə həll edə bilmir”.
Bakının məqsədi Ermənistanı zəiflətməkdir
“Rusiya və Azərbaycan tərəfindən yayılan dezinformasiyanın siyasi məqsədləri tam üst-üstə düşmür. Eyni dezinformasiya müxtəlif vəzifələrin icrası üçün istifadə oluna bilər.
Azərbaycanın əsas məqsədi Ermənistanın və onun hökumətinin nüfuzdan salınmasıdır. Bu, Ermənistanın beynəlxalq nüfuzunu və imicini zəiflətmək, beynəlxalq ictimaiyyətin dəstəyini azaltmaq cəhdidir. Ermənistanda mövcud hakimiyyət Azərbaycan rəhbərliyinə uyğun gələ bilər, lakin ABŞ və Aİ-nin Yerevanın mövqelərini dəstəkləmək və gücləndirmək istiqamətində davam edən cəhdləri ciddi narahatlıq doğurur.
Bu, hərbi qələbədən, iqtisadi və hərbi üstünlüklərdən bəhrələnərək ikitərəfli münasibətlərdə özünə sərf edən qərarların qəbuluna nail olmağa çalışan Azərbaycanın maraqlarına uyğun deyil. Ermənistanın və onun rəhbərliyinin diskreditasiyası məhz bu məqsədlərə xidmət edir”.
Bakı iyun ayına qədər konstruktivliyi qoruyacaqmı?
“Eyni zamanda, biz Bakının Nikol Paşinyanın daxili siyasi rəqabətdə mövqelərini gücləndirən addımlarını da görürük. Məsələn, dörd məhkum edilmiş erməninin geri qaytarılması, kommunikasiyaların blokdan çıxarılması ilə bağlı mövqe. Sərhədlərin delimitasiyası məsələsində də bir-iki il əvvəllə müqayisədə daha yumşaq yanaşma müşahidə olunur. Hərçənd sonuncu halda ən mürəkkəb məqamlarla bağlı qərarları gözləmək lazımdır. Söhbət anklavlar və 2022-ci ilin sentyabrında Azərbaycanın Ermənistanın suveren ərazisinin dərinliklərinə doğru irəlilədiyi sahələrdən gedir. Məhz orada Azərbaycanın Ermənistanın maraq və hüquqlarını nə dərəcədə nəzərə almağa hazır olduğu aydın olacaq.
Azərbaycanın bu cür yumşaq siyasəti, şübhəsiz ki, seçkilərə qədər davam edəcək. Ondan sonra nə baş verəcəyini demək çətindir.
İki ssenari mümkündür. Birinci: Paşinyanın hakimiyyətdə qalması məsələsi həll olunarsa, Azərbaycanın mövqeyi sərtləşə bilər. İkinci: həmin vaxta qədər müəyyən proseslər artıq işə düşə bilər və Azərbaycan onların mümkün qədər tez və effektiv reallaşması üçün eyni xətti davam etdirə bilər. Kommunikasiyalar nə qədər tez blokdan çıxarılsa, Şərqlə Qərb arasında yükdaşımalarında aparıcı tranzit rola iddia edən ölkə kimi Azərbaycan bir o qədər çox fayda əldə edəcək. Buna görə də hər iki ssenari mümkündür.
Sərt mövqeyə qayıdış və ya prosesin sürətləndirilməsi naminə yumşaq xəttin davam etdirilməsi həmin dövrdə aparılacaq konkret hesablamalardan asılı olacaq. Azərbaycan vəziyyəti təhlil edir və hər bir situasiyada özü üçün ən sərfəli qərarları tapır”.
Feyklərə keyfiyyətli informasiya ilə qarşı durmaq
“Böyük ölkələr rəqəmsal resurslardan geniş istifadə imkanlarına malik olduqları üçün feykləri yayan kanalları effektiv şəkildə bloklaya, öz ərazilərini arzuolunmaz informasiyadan qoruya bilirlər. Çin bunun ən bariz nümunəsidir.
Kiçik ölkələr üçün bu yanaşma işləmir. Kibermüdafiə üçün kifayət qədər resurs yoxdur və bloklamaları aşmaq üçün çoxsaylı üsullar mövcuddur.
Bu səbəbdən yalnış məlumatların yoxlanılması və təkzib edilməsi daha effektivdir. Maksimum açıq olmaq və cəmiyyətin tələbatlarını ödəyən müxtəlif məlumatlar yaymaq vacibdir. Feyklərlə keyfiyyətli informasiya arasındakı rəqabətdə sonuncu qalib gəlir.
Müxtəlif ölkələrin bunu nə dərəcədə effektiv həyata keçirməsi böyük sualdır. Ermənistanda StratCom (Strategic Communications) yaradılıb. Bu, bir çox Qərb ölkələrində mövcud olan, risk və təhdidləri nəzərə alaraq informasiya sahəsində dövlət siyasətini formalaşdırmalı olan strukturdur. Bu qurumun peşəkarlığı və effektivliyi Ermənistanın müdafiə səviyyəsini müəyyən edəcək. Hələlik qiymətləndirmə aparmaq tezdir, çünki struktur yeni fəaliyyətə başlayıb”.
Ermənistana seçki ərəfəsində hibrid hücumlar
