ABŞ-nin vitse-prezidentinin Bakıya səfəri: strateji tərəfdaşlıq və yeni vədlər
Cey Di Vens Bakıya səfər edib
ABŞ-nin vitse-prezidenti Cey Di Vens fevralın 10-11-də Bakıya iki günlük rəsmi səfərini başa vurub. Səfər Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevlə yüksək səviyyəli görüşlər, mühüm strateji tərəfdaşlıq xartiyasının imzalanması ilə yadda qalıb.
ABŞ-nin fəaliyyətdə olan vitse-prezidentinin Azərbaycana ilk səfəri olan bu hadisə, Ermənistan-Azərbaycan sülh təşəbbüsündən sonra Vaşinqtonla Bakı arasında münasibətlərin dərinləşdiyini nümayişi hesab edilir.
Yüksək səviyyəli görüşlər və tarixi ilk
Vensin Bakıya səfəri həm tarixi, həm də yüksək rəsmi protokolla müşayiət olunub. Prezident İlham Əliyev vitse-prezidenti Zağulba iqamətgahında fəxri qarovul dəstəsinin iştirakı ilə qarşılayıb, hər iki ölkənin dövlət himnləri səsləndirilib və nümayəndə heyətləri təqdim olunub.
Ermənistana səfərindən bir gün sonra Bakıya gələn Vens Azərbaycana səfər edən ən yüksək səviyyəli amerikalı rəsmi şəxs kimi tarixə düşüb.
Bakıda Vens əvvəlcə Prezident Əliyevlə təkbətək görüş keçirib, daha sonra isə hər iki tərəfin yüksək vəzifəli rəsmilərinin iştirakı ilə geniş tərkibdə danışıqlar aparılıb. Görüşlərdə ABŞ-Azərbaycan münasibətlərinin yeni mərhələsinə zəmin yaradan geniş gündəlik müzakirə edilib.
Danışıqlardan sonra iki lider “Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Xartiya”nın imzalanma mərasiminə sədrlik ediblər. Qısa imza mərasimindən sonra mətbuata birgə bəyanat verilib.
Prezident İlham Əliyev Vensi “dost və qonaq” kimi qarşıladığını bildirərək, səfərin həm məzmun, həm də simvolik baxımdan “tarixi” sayıla biləcəyini vurğulayıb.
Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyası imzalanıb
Səfərin əsas hadisəsi ABŞ-Azərbaycan Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyasının imzalanması olub. Bu sənəd müdafiə, təhlükəsizlik, enerji, texnologiya və digər sahələrdə əməkdaşlığın genişləndirilməsini nəzərdə tutur.
Prezident Əliyev bəyan edib ki, Bakı və Vaşinqton bu xartiya ilə “tamamilə yeni mərhələyə” qədəm qoyur. O, xüsusilə müdafiə sənayesi, təhlükəsizlik və süni intellekt sahəsində əməkdaşlığın gücləndiriləcəyini qeyd edib. Enerji təhlükəsizliyi və terrorla mübarizə istiqamətində tərəfdaşlığın davam etdiriləcəyi də vurğulanıb.
Bu razılaşma altı ay əvvəl Vaşinqtonda Prezident İlham Əliyevin ABŞ Prezidenti Donald Trampla görüşündə razılaşdırılmış işçi qrupun fəaliyyətinin davamı kimi qiymətləndirilir. Xartiyada ABŞ və Azərbaycan arasında mülki nüvə enerjisi sahəsində əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi ilə bağlı müddəa da yer alıb.
Bu, Vensin Ermənistana paralel səfəri zamanı həmin ölkədə atom elektrik stansiyası ilə bağlı əməkdaşlıq imkanlarının müzakirəsi fonunda diqqət çəkir.
Rəqəmsal inkişaf da əsas istiqamətlərdəndir. Azərbaycan rəsmilərinin sözlərinə görə, ABŞ süni intellekt məlumat mərkəzlərinin yaradılmasına və ölkənin rəqəmsal infrastrukturunun gücləndirilməsinə dəstək verəcək.
İqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi, ticarət dövriyyəsinin və investisiyaların artırılması da prioritetlər sırasındadır. Hazırda Azərbaycan 16 ölkəyə, o cümlədən 11 NATO üzvünə təbii qaz ixrac edir ki, bu da ölkənin enerji təhlükəsizliyində rolunu artırır.
Yeni vədlər: təhlükəsizlik və iqtisadi əməkdaşlıq
Vitse-prezident Vens səfər zamanı konkret dəstək vədləri də səsləndirib. O, ABŞ-nin Azərbaycanın Xəzər dənizi sahil mühafizəsini gücləndirmək üçün yeni patrul katerləri göndərəcəyini açıqlayıb. Bu, ABŞ-nin ilk dəfə Azərbaycana hərbi avadanlıq təqdim etməsi baxımından mühüm addım kimi qiymətləndirilir.
Bundan əlavə, tərəflər iqtisadi və infrastruktur əməkdaşlığının dərinləşdirilməsi barədə razılığa gəliblər. Vens kritik minerallar və nəqliyyat bağlantılarının inkişafını əsas istiqamətlər kimi qeyd edib.
Xüsusi diqqət “Beynəlxalq Sülh və Rifah üçün Tramp Marşrutu” (TRIPP) adlandırılan, Ermənistanın cənubundan keçərək Azərbaycanın Naxçıvanla quru əlaqəsini təmin etməyi hədəfləyən nəqliyyat dəhlizinə yönəldilib. Bu layihənin regional ticarəti transformasiya edəcəyi bildirilir.
Prezident Əliyev isə regional bağlantıların gücləndirilməsi və enerji marşrutlarının genişləndirilməsi istiqamətində əməkdaşlığın davam etdiriləcəyini vurğulayıb. O, Azərbaycanın artıq tranzit məhdudiyyətlərini aradan qaldırdığını və sülh razılaşmasından sonra Ermənistana yanacaq tədarükünə başladığını qeyd edib.
Dövlət televiziyası Vensin çıxışını təhrif edib
Vens mətbuat qarşısında çıxışı zamanı Prezident Əliyevin həm Türkiyə, həm də İsraillə yaxşı münasibətlərinə işarə edərək bunu ya “yeməklərin çox yaxşı olması”, ya da Prezidentin “çox cazibədar olması” ilə izah edib.
Ən çox müzakirə olunan məqam isə Azərbaycanın birinci vitse-prezidenti Mehriban Əliyeva ilə bağlı zarafat olub. Vens bildirib ki, axşam şam yeməyində həyat yoldaşı ilə birlikdə iştirak edəcək və əlavə edib:
“Bildiyimə görə, Azərbaycanın vitse-prezidenti həm də prezidentin həyat yoldaşıdır… Ümid edirəm ki, bu, mənim həyat yoldaşıma yeni ideyalar verməz”.
Zal buna gülüşlə reaksiya verib, Prezident Əliyev də bunu təsdiqləyərək gülümsəyib.
Bu epizod dövlət mediasında fərqli təqdim olunub. AzTV bu zarafatı təhrif edilmiş formada – “həyat yoldaşlarımız arasında münasibətlərin davam etməsinə şadıq” kimi tərcümə edib, lakin sosial şəbəkələrdə orijinal çıxış yayıldıqdan sonra düzəliş edilib.
Yekun
Fevralın 11-də Vens və həyat yoldaşı Şəhidlər xiyabanını ziyarət edərək Əbədi Məşəl önünə əklil qoyduqdan sonra Bakını tərk ediblər.
Cəmi iki gün davam edən bu səfər ABŞ-Azərbaycan münasibətlərində yeni mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilə bilər.
Cey Di Vens Bakıya səfər edib
