Cəzasızlıq, zorakılıq və bərabərsizlik - Gürcüstan üzrə ombudsmanın yeni hesabatı nəyi göstərir
Ombudsmanın Gürcüstan üzrə hesabatı
Gürcüstanın ombudsmanı parlamentə illik hesabat təqdim edib. Hesabatda 2025-ci ildə ölkədə insan hüquqlarının vəziyyəti qiymətləndirilir və eyni zamanda həm irəliləyiş əlamətləri, həm də dərin sistemli problemlər qeyd olunur.
Yaxın vaxtlarda parlament müzakirələrindən keçəcək sənəd hakimiyyətə konkret tövsiyələr təqdim edir, lakin onun əsas mesajı ondan ibarətdir ki, bir sıra sahələrdə vəziyyət sadəcə yaxşılaşdırma deyil, təcili müdaxilə tələb edir.
İşğal olunmuş ərazilər və izolyasiya effekti
Hesabatın ən ağır hissələrindən biri işğal olunmuş regionlarda və işğal xəttinə bitişik kəndlərdə yaşayanların vəziyyətinə həsr olunub. Ombudsman qeyd edir ki, qanunsuz saxlanmalar və azadlıqdan məhrumetmə halları sistemli problem olaraq qalır və bu vəziyyət cəzasızlıq mühiti ilə daha da ağırlaşır.
Sənəddə “borderizasiya” adlandırılan proses ətraflı təsvir olunur. Bu proses yerli əhalini mülkiyyət hüququndan məhrum edir və onların gündəlik həyatını məhdudlaşdırır. Eyni zamanda, ana dilində təhsilin məhdudlaşdırılması və etnik mənsubiyyətə görə təqiblərə xüsusi diqqət yetirilir.
Bu fonda işğal xətti boyunca yaşayan gənclər arasında miqrasiya meylinin artdığı qeyd olunur ki, bu da regionların demoqrafik boşalmasını sürətləndirir. Paralel olaraq, məcburi köçkünlərin mənzil təminatı məsələsi hələ də həll olunmamış qalır.
Etirazlar, güc tətbiqi və cəzasızlıq hissi
Hesabatda 2024–2025-ci illərdə ölkədə keçirilmiş etiraz aksiyaları və bu aksiyalar zamanı qeydə alınan pozuntular ətraflı təhlil olunur. Ombudsman çoxsaylı qeyri-düzgün rəftar hallarına diqqət çəkir, həmçinin bu faktların araşdırılmasının çox vaxt səmərəsiz olduğunu bildirir.
Statistik məlumatlar aydın mənzərə yaradır: müxtəlif illərdə aksiyalar zamanı saxlanılanların əhəmiyyətli hissəsi zorakılığa məruz qaldığını bildirir, 2024-cü ilin sonu və 2025-ci ilin əvvəlində keçirilən etirazlar zamanı isə bu göstərici xüsusilə yüksək olub. Hesabata görə, qış etirazlarının ilk günlərində ziyarət edilən şəxslərin demək olar ki, dörd nəfərdən üçü (təxminən 75%) qeyri-düzgün rəftara məruz qaldığını bildirib ki, bu da dövlət institutlarına etimad böhranını göstərir.
Bu kontekstdə sənəddə ifadə azadlığının məhdudlaşdırılması və siyasi motivlərlə dövlət sektorunda baş verdiyi ehtimal olunan işdən çıxarılmalar da qeyd olunur ki, bu da demokratik institutların fəaliyyəti ilə bağlı əlavə suallar yaradır.
“2019-cu il 20-21 iyun tarixlərində keçirilən etiraz aksiyalarında saxlanılan və ombudsmanın nümayəndələri tərəfindən ziyarət edilən şəxslərin 30.2%-i qeyri-düzgün rəftarla üzləşdiyini bildirib.
2023-cü il 7-9 mart aksiyalarında bu göstərici 20.8% olub.
2024-cü ilin aprel-may aksiyalarında 51.1% təşkil edib.
2024-cü il 28 noyabr – 2025-ci il 1 mart tarixləri arasında ombudsmanın nümayəndələri tərəfindən ziyarət edilən şəxslərin 60%-i qeyri-düzgün rəftara məruz qaldığını bildirib.
Eyni zamanda, qış aksiyalarının dağıdılmasının ilk günlərində – 2024-cü il 29 noyabr – 2 dekabr tarixlərində ziyarət edilən şəxslərin 79.5%-i qeyri-düzgün rəftar barədə məlumat verib, 2025-ci il 2-3 fevral tarixlərində keçirilən görüşlər zamanı isə 25 nəfərdən 22-si, yəni 88%-i belə rəftara məruz qaldığını bildirib”, — hesabatda deyilir.
Penitensiar sistem və hüquq-mühafizə orqanları
Hesabatda penitensiar sistemin həddindən artıq doluluğu xüsusi vurğulanır. Bu vəziyyət həm məhbusların saxlanma şəraitinə, həm də onların reabilitasiya imkanlarına mənfi təsir göstərir. Şərti olaraq vaxtından əvvəl azad etmə mexanizmlərinin səmərəsizliyi də problem kimi qeyd olunur.
Eyni zamanda, Daxili İşlər Nazirliyi sistemindəki çatışmazlıqlar yenidən xroniki problem kimi qiymətləndirilir, xüsusilə istintaqın keyfiyyəti və hesabatlılıq baxımından.
Gender əsaslı zorakılıq və həssas qruplar
Hesabat vurğulayır ki, gender motivli qətllərin, yəni femisidin qarşısının alınması yenidən ciddi çağırış olaraq qalır. Müəyyən qanunvericilik irəliləyişlərinə baxmayaraq, ədalət mühakiməsinin effektivliyi və preventiv mexanizmlər kifayət qədər güclü işləmir.
Sənəddə milli və dini azlıqların qarşılaşdığı maneələrə də toxunulur, eyni zamanda uşaqlar, əlilliyi olan şəxslər və yaşlılar kimi həssas qruplara xüsusi diqqət yetirilir. Onların vəziyyəti çox vaxt ağırdır və bu, yoxsulluq və sosial müdafiə mexanizmlərinin zəifliyi ilə daha da dərinləşir.
Sosial-iqtisadi hüquqlara təzyiq
Səhiyyə və əmək hüquqları sahəsində də hesabat sistemli çatışmazlıqlara işarə edir. Pasiyent hüquqlarının qorunması hələ də problem olaraq qalır, layiqli əməyin ödənişi ilə bağlı hüquqi təminatlar isə kifayət qədər möhkəmləndirilməyib.
Bəzi regionlarda sosial mənzil standartlarına uyğunsuzluq və suya çıxış problemi də müəyyən edilib. Bunlar insanların gündəlik həyatına birbaşa təsir edən məsələlərdir.
Hesabata görə, bu problemlərin həlli üçün konkret tövsiyələr hazırlanıb və onların icrasına görə yekun məsuliyyət parlamentin üzərinə qoyulub.
Sənəd əvvəlcə insan hüquqlarının müdafiəsi üzrə komitədə müzakirə olunacaq, daha sonra plenar iclasa çıxarılacaq. Bu proses göstərən qiymətləndirmələrin real siyasi dəyişikliklərə çevrilib-çevrilməyəcəyini müəyyən edəcək.
Ombudsmanın Gürcüstan üzrə hesabatı
