ATƏT-in 23 ölkəsi Gürcüstanda insan hüquqlarının vəziyyətinin pisləşməsi ilə əlaqədar araşdırmanın aparılmasını dəstəkləyib
ATƏT Gürcüstanda insan hüquqlarını araşdıracaq
ATƏT-in 23 üzv dövləti yanvarın 29-da Gürcüstanla bağlı insan hüquqlarının vəziyyətinin ciddi şəkildə pisləşməsi şübhəsi fonunda tətbiq edilən “Moskva mexanizmi”ni aktivləşdirib.
Qərar Gürcüstanın ATƏT qarşısında götürdüyü öhdəliklərin icrasının qiymətləndirilməsi məqsədilə faktların müəyyənləşdirilməsi üçün müstəqil ekspert missiyasının göndərilməsini nəzərdə tutur. Qiymətləndirmədə əsas diqqət 2024-cü ilin yazından başlayan siyasi və vətəndaş proseslərinə yönəldiləcək.
Bu mexanizm daha əvvəl Rusiya, Türkmənistan və Belarus kimi ölkələrə qarşı tətbiq edilib. 1990-cı ildən bəri mexanizm artıq 17-ci dəfə aktivləşdirilir. Mexanizm çərçivəsində Gürcüstan üzrə hesabat hazırlamaq üçün xüsusi məruzəçi təyin ediləcək.
“Moskva mexanizmi” ATƏT-də 1991-ci ildə insan hüquqlarının mümkün pozuntularını araşdırmaq məqsədilə yaradılıb və “insan hüquqlarının pozulması ilə bağlı ciddi ittihamlar” olduqda üzv dövlətlərə konkret dövlətin razılığı olmadan faktların müəyyənləşdirilməsi prosesinə başlamağa imkan verir.
Hazırkı təşəbbüsün müəllifləri Albaniya, Avstriya, Belçika, Kanada, Çexiya Respublikası, Danimarka, Estoniya, Finlandiya, Almaniya, İrlandiya, İslandiya, Latviya, Lixtenşteyn, Litva, Lüksemburq, Moldova, Monteneqro, Niderland, Norveç, Sloveniya, Ukrayna, Böyük Britaniya və İsveçdir.
Ölkələr birgə bəyanatda bildirirlər ki, “Gürcüstanda insan hüquqlarının vəziyyətini diqqətlə izləyirlər və artan narahatlıq hiss edirlər”, həmçinin vurğulayırlar ki, ATƏT-in iştirakçı dövləti kimi Gürcüstan insan hüquqlarını və əsas azadlıqları qorumağa borcludur.
Onların sözlərinə görə, ATƏT-in “Vyana mexanizmi” hələ dekabr ayında aktivləşdirilib, lakin o vaxtdan bəri narahatlıq daha da artıb. Məhz bu fonda daha sərt alətin, yəni “Moskva mexanizmi”nin tətbiqi barədə qərar qəbul edilib.
Bu mexanizmin işə salınmasından əvvəl 2024-cü ilin dekabrında Gürcüstanın dörd siyasi koalisiyası tərəfindən ATƏT/DTİHB-yə müraciət edilib. Məktuba Gürcüstan Gənc Hüquqşünaslar Assosiasiyasının hesabatı da əlavə olunub və koalisiyaların fikrincə, həmin hesabatda dövlət zorakılığı və vətəndaşlara təzyiq halları təsvir edilir.
Şərh
Sosial Ədalət Mərkəzinin direktoru Tamta Mikeladze ATƏT-in Moskva mexanizminin işə salınmasının nə məna daşıdığını izah edir.
“Moskva mexanizmi”nin tətbiqi o deməkdir ki, Gürcüstanda insan hüquqlarının vəziyyəti beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən kritik qiymətləndirməyə məruz qalır və Gürcüstan hökuməti artıq ən avtoritar ölkələrdən biri kimi (Rusiya, Belarus) təsnif edilir.
“Moskva mexanizmi” ATƏT-in humanitar ölçüsü çərçivəsində ən sərt və nadir hallarda istifadə olunan alətlərdən biridir. Bu mexanizm ölkədə insan hüquqları, demokratiya və hüququn aliliyi sahəsində vəziyyət xüsusilə ağır olduqda, daxili və ənənəvi monitorinq və hesabatlılıq mexanizmləri böhran vəziyyətində olduqda və təcili beynəlxalq müdaxilə tələb edildikdə aktivləşdirilir.
Bu mexanizmin tətbiqi hökumətin razılığını tələb etmir ki, bu da özlüyündə ölkə hakimiyyətinə beynəlxalq etimadın ciddi şəkildə azaldığını göstərir.
Əhəmiyyətli məqam ondan ibarətdir ki, əldə olunan nəticələr digər beynəlxalq təşkilatların qiymətləndirmələrinə və Gürcüstanın insan hüquqları sahəsində rəsmi mövqeyinə təsir göstərəcək.
ATƏT Gürcüstanda insan hüquqlarını araşdıracaq
