{"id":4599,"date":"2017-02-01T00:00:00","date_gmt":"2017-02-01T00:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/jam-news.net\/az\/qonsun-super-kiber-dovl%c9%99t-olanda\/"},"modified":"2022-01-18T01:20:14","modified_gmt":"2022-01-17T21:20:14","slug":"qonsun-super-kiber-dovl%c9%99t-olanda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jam-news.net\/az\/qonsun-super-kiber-dovl%c9%99t-olanda\/","title":{"rendered":"Qon\u015fun super kiber d\u00f6vl\u0259t olanda"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"color: #999999;\"><strong>G\u00fcrc\u00fcstan Rusiya t\u0259r\u0259find\u0259n k\u00fctl\u0259vi kiber h\u00fccumlar\u0131n h\u0259d\u0259fin\u0259 \u00e7evril\u0259n ilk \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n biri oldu. Bu, 2008-ci ilin avqust ay\u0131nda m\u00fcharib\u0259 zaman\u0131 ba\u015f verdi. <\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #999999;\"><strong>H\u0259min vaxtdan 9 il ke\u00e7ir. Rusiyan\u0131n kiber h\u00fccumlar\u0131n\u0131n qurban\u0131 art\u0131q AB\u015e olub. A\u011f Ev r\u0259smi olaraq t\u0259sdiq edib ki, 2015-2016-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 Demokratlar Partiyas\u0131n\u0131n ofisin\u0259 v\u0259 Hillari Klintonun se\u00e7ki q\u0259rargah\u0131na h\u00fccumlar\u0131n arxas\u0131nda Rusiya dururdu. \u201cRusiya bizim daxili t\u0259hdidl\u0259rimiz\u0259 qar\u0131\u015f\u0131b\u201d, &#8211; AB\u015e prezidentinin bu s\u00f6zl\u0259ri b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyan\u0131 heyr\u0259t\u0259 sald\u0131. <\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #999999;\"><strong>Se\u00e7kil\u0259rin yax\u0131nla\u015fd\u0131\u011f\u0131 Fransa v\u0259 Almaniyada a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 Rusiya t\u0259r\u0259find\u0259n kiber h\u00fccumlar g\u00f6zl\u0259dikl\u0259rini bildiribl\u0259r. Amerikan\u0131n n\u00fcfuzlu \u00a0<\/strong><strong>New York<\/strong> <strong>Times<\/strong><strong> n\u0259\u015fri Rusiyan\u0131 \u201csuper kiber d\u00f6vl\u0259t\u201d adland\u0131r\u0131b. <\/strong><\/span><\/p>\n<p><span style=\"color: #999999;\"><strong>Kibernetik t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik sah\u0259sind\u0259 ekspert olan <span style=\"color: #ff9900;\"><em><span style=\"text-decoration: underline;\">Lado Svanadze<\/span><\/em><\/span>d\u0259n kibernetik t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyimizin \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flara haz\u0131rl\u0131q d\u0259r\u0259c\u0259sini qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259yi xahi\u015f etdik v\u0259 \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 d\u00fcnya kiber m\u0259kan\u0131nda n\u0259 ba\u015f verdiyini x\u0259b\u0259r ald\u0131q. <\/strong><\/span><strong><br \/>\n<div class=\"su-divider su-divider-style-default\" style=\"margin:15px 0;border-width:3px;border-color:#999999\"><a href=\"#\" style=\"color:#999999\">Go to top<\/a><\/div><br \/>\n<\/strong><\/p>\n<p><strong>-Bu g\u00fcn G\u00fcrc\u00fcstanda kiber m\u0259kan n\u0259 d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 m\u00fchafiz\u0259 olunur? <\/strong><\/p>\n<p>Dem\u0259k olar ki, 2008-ci ild\u0259 biz Rusiyan\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 \u201chibrid m\u00fcharib\u0259l\u0259rinin\u201d ilk qurban\u0131 olduq. \u201cHibrid m\u00fcharib\u0259sinin\u201d t\u0259rkib hiss\u0259l\u0259rind\u0259n biri d\u0259 kiber h\u00fccumlarla m\u00fc\u015fayi\u0259t olunan informasiya m\u00fcharib\u0259sidir. Yer\u00fcst\u00fc, havadan v\u0259 sudan apar\u0131lan \u0259m\u0259liyyatlarla yana\u015f\u0131, avqust m\u00fcharib\u0259si zaman\u0131 G\u00fcrc\u00fcstana qar\u015f\u0131 h\u0259m d\u0259\u00a0 m\u0259hz informasiya m\u00fcharib\u0259si v\u0259 geni\u015f miqyasl\u0131 kiber h\u00fccumlar h\u0259yata ke\u00e7irilib.<\/p>\n<p>9 il ke\u00e7di, beyn\u0259lxalq t\u0259r\u0259fda\u015flar\u0131n k\u00f6m\u0259yiyl\u0259 G\u00fcrc\u00fcstanda kiber t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik bax\u0131m\u0131ndan m\u00fctl\u0259q olan bir ne\u00e7\u0259 t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs realla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b \u2013 2010-cu ild\u0259 M\u0259lumatlar\u0131n M\u00fcbadil\u0259si Agentliyi (DEA) yarad\u0131l\u0131b, 2011-ci ild\u0259 bu agentlikd\u0259 formala\u015fd\u0131r\u0131lan komp\u00fcter insidentl\u0259rin\u0259 \u00e7evik reaksiya qrupu CERT.GOV.GE h\u00f6kum\u0259t \u015f\u0259b\u0259k\u0259sind\u0259 v\u0259 b\u00f6hranl\u0131 infrastrukturda qeyd\u0259 al\u0131nan komp\u00fcter insidentl\u0259rin\u0259 reaksiya verirdi. Hakimiyy\u0259t ilk d\u0259f\u0259 2013-c\u00fc ild\u0259 a\u00e7\u0131qlanan kiber t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik strategiyas\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Eyni zamanda b\u00f6hranl\u0131 infrastruktur obyektl\u0259rinin siyah\u0131s\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n olundu, informasiya t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi haqq\u0131nda qanun q\u0259bul edildi, M\u00fcdafi\u0259 Nazirliyinin\u00a0 kiber t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik b\u00fcrosu v\u0259 \u015f\u0259xsi m\u0259lumatlar\u0131n m\u00fchafiz\u0259si \u00fczr\u0259 m\u00fcf\u0259tti\u015f aparat\u0131 formala\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>Y\u0259ni bu g\u00fcn h\u0259min istiqam\u0259t \u00fczr\u0259 4 qurum f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir: D\u0130N-nin kiber m\u0259kanda cinay\u0259tl\u0259r istiqam\u0259tind\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n Kiberpozuntular \u00fczr\u0259 M\u00fcbariz\u0259 \u0130dar\u0259si; M\u00fcdafi\u0259 Nazirliyinin b\u00f6hranl\u0131 infrastrukturlar\u0131n\u0131n subyektl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 cavabdeh olan Kiber T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik B\u00fcrosu; h\u00f6kum\u0259t \u015f\u0259b\u0259k\u0259sin\u0259 istiqam\u0259tl\u0259n\u0259n M\u0259lumatlar\u0131n M\u00fcbadil\u0259si Agentliyi v\u0259 daha \u00e7ox m\u00fc\u015fahid\u0259 funksiyalar\u0131n\u0131 da\u015f\u0131yan \u015f\u0259xsi m\u0259lumatlar\u0131n m\u00fchafiz\u0259si \u00fczr\u0259 m\u00fcf\u0259tti\u015f.<\/p>\n<p><strong>-Bu \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259r kifay\u0259t edirmi? <\/strong><\/p>\n<p>\u00d6lk\u0259l\u0259rin kiber t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi ad\u0259t\u0259n 2 komponentd\u0259n ibar\u0259tdir \u2013 strateji v\u0259 texniki. Strateji komponent\u0259 qanunvericilik, siyas\u0259tin i\u015fl\u0259nib haz\u0131rlanmas\u0131, beyn\u0259lxalq t\u0259r\u0259fda\u015flar v\u0259 \u0259m\u0259kda\u015flarla kommunikasiya,<br \/>\nm\u0259lumat m\u00fcbadil\u0259si daxildir.\u00a0 Texniki komponent beyn\u0259lxalq standartlara cavab ver\u0259n aparaturan\u0131, texniki imkanlar\u0131, o c\u00fcml\u0259d\u0259n d\u0259 qoruyucu qur\u011fular\u0131 v\u0259 proqram t\u0259minat\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutur. Bizim probleml\u0259rimiz h\u0259m strateji, h\u0259m d\u0259 texniki sah\u0259d\u0259 var.<\/p>\n<p>Misal \u00fc\u00e7\u00fcn, kiber t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin m\u00fch\u00fcm hiss\u0259si lisenziyal\u0131 proqramlard\u0131r, \u00e7\u00fcnki onlar\u0131n riski daha azd\u0131r. G\u00fcrc\u00fcstanda is\u0259 lisenziyadan ke\u00e7m\u0259y\u0259n Soft h\u0259dd\u0259n art\u0131q \u00e7oxdur.<\/p>\n<p>V\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131n savad\u0131n\u0131 v\u0259 onlar\u0131n m\u0259lumatl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131, d\u00f6vl\u0259tin \u00f6z\u0259l sektorla qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rini v\u0259 kommunikasiyan\u0131 ayr\u0131ca qeyd ed\u0259rdim. Hakimiyy\u0259t \u00f6lk\u0259nin t\u0259hdidl\u0259rd\u0259n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n d\u0259 virtual m\u0259kandak\u0131 t\u0259hdidl\u0259rd\u0259n m\u00fchafiz\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 cavabdehdir. D\u00f6vl\u0259t internet provayderl\u0259ri, servis \u015firk\u0259tl\u0259rinin \u00fcz\u0259rin\u0259 m\u00fcasir beyn\u0259lxalq standartlar \u00fczr\u0259, m\u00fcasir avadanl\u0131qla i\u015fl\u0259m\u0259k \u00f6hd\u0259\u00e7iliyi qoymal\u0131d\u0131r, \u00f6z\u00fc d\u0259 onlar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131nda \u00f6z \u00fcz\u0259rin\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n \u00f6hd\u0259likl\u0259r g\u00f6t\u00fcrm\u0259lidir. Bir qayda olaraq, bu m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r qanunverici qaydada nizamlan\u0131r, bizd\u0259 is\u0259 bu c\u00fcr t\u0259nziml\u0259m\u0259 h\u0259l\u0259 ki m\u00f6vcud deyil.<\/p>\n<p>&#8211;<strong>2017-2018-ci ill\u0259r \u00fczr\u0259 kiber t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik strategiyas\u0131n\u0131 G\u00fcrc\u00fcstan ancaq bu yax\u0131nlarda q\u0259bul edib. O, bu g\u00fcnk\u00fc \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flara cavab verirmi?\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Cavab verir, amma qism\u0259n. Misal \u00fc\u00e7\u00fcn, strategiya yuxar\u0131da qeyd olunan d\u00f6vl\u0259tl\u0259 provayder aras\u0131nda qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri t\u0259nziml\u0259m\u0259li olan h\u00fcquqi \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259l\u0259ri n\u0259z\u0259rd\u0259 tutmur.<\/p>\n<p>Halbuki ancaq ka\u011f\u0131zda t\u0259svir olunan strategiya v\u0259 qanunvericilikl\u0259 uza\u011fa ged\u0259 bilm\u0259rik. D\u00fcnya s\u0259viyy\u0259li, eyni zamanda\u00a0 da m\u00fcasir Q\u0259rb vasit\u0259l\u0259rin\u0259 uy\u011fun olan texniki standartlar\u0131 q\u0259bul etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Bu g\u00fcn bizd\u0259 bel\u0259l\u0259ri yoxdur. M\u0259s\u0259l\u0259nin h\u0259lli d\u0259 maliyy\u0259 ehtiyatlar\u0131na dir\u0259nir. Kiber t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u00a0b\u00f6y\u00fck x\u0259rcl\u0259r t\u0259l\u0259b edir. Amma bu sah\u0259 \u00e7ox vacib oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn maliyy\u0259 bax\u0131m\u0131ndan da\u00a0 prioritet olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Daha bir vacib amil ixtisasl\u0131 kadr v\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin azl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. \u00d6lk\u0259mizin probleml\u0259rind\u0259n biri a\u015fa\u011f\u0131 t\u0259hsil v\u0259 m\u0259lumatl\u0131l\u0131q s\u0259viyy\u0259sidir. Kiber t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik sah\u0259sind\u0259 akademik t\u0259hsil n\u0259 bakalavriat, n\u0259 d\u0259 magistratura s\u0259viyy\u0259sind\u0259 var. Bu istiqam\u0259td\u0259 h\u0259dd\u0259n art\u0131q gerid\u0259 qalm\u0131\u015f\u0131q v\u0259 ir\u0259lid\u0259 bizi \u00e7oxlu i\u015f g\u00f6zl\u0259yir.<\/p>\n<p>Strategiyan\u0131n q\u0259bul edilm\u0259sind\u0259n \u00e7ox xo\u015fum g\u0259lir, y\u0259ni d\u00f6vl\u0259t m\u00f6vcud t\u0259hdid\u0259 reaksiya verir, amma bu zaman kiber t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik yen\u0259 d\u0259 prioritetl\u0259r siyah\u0131s\u0131na daxil deyil.<\/p>\n<p><strong>-Kiber h\u00fccum G\u00fcrc\u00fcstan \u00fc\u00e7\u00fcn real t\u0259hl\u00fck\u0259dir?<\/strong><\/p>\n<p>Biz h\u0259mi\u015f\u0259 Rusiya kimi q\u00fcdr\u0259tli d\u00f6vl\u0259tin maraq dair\u0259sind\u0259yik. Onun hans\u0131sa konkret m\u0259qs\u0259di yaranan kimi, o h\u0259min m\u0259qs\u0259d\u0259 nail olmaq \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fct\u00fcn vasit\u0259l\u0259rd\u0259n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n d\u0259 virtual vasit\u0259l\u0259rd\u0259n istifad\u0259 edir v\u0259 biz buna haz\u0131r olmal\u0131y\u0131q.\u00a0 M\u00fchafiz\u0259 mexanizml\u0259rinin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si bizim \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fch\u00fcm z\u0259rur\u0259tdir. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcns\u0259 m\u00fcvafiq s\u0259rmay\u0259l\u0259r, x\u00fcsusi proqramlar v\u0259 m\u00fcasir sisteml\u0259r olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Bu m\u0259nada m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin \u00fcmidverici proqnoz verdiyini dem\u0259k \u00e7\u0259tindir. Onlar g\u00fcman edir ki, 2017-ci ild\u0259n daha az inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 kiber h\u00fccumlar\u0131n say\u0131 artacaq. Biz d\u0259 bu prosesd\u0259n k\u0259narda qalmayaca\u011f\u0131q. Misal \u00fc\u00e7\u00fcn, 2015-ci ild\u0259 \u201c\u015earli Ebdo\u201d \u0259traf\u0131nda ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259r\u0259 paralel olaraq Fransan\u0131n 23 \u015firk\u0259tin\u0259 kiber h\u00fccumlar h\u0259yata ke\u00e7irilib. Bizim bununla he\u00e7 bir \u0259laq\u0259miz olmay\u0131b, amma el\u0259 al\u0131nd\u0131 ki, hans\u0131sa islam haker qrupla\u015fmas\u0131 Fransan\u0131n \u201cKarfur\u201d \u015firk\u0259tinin g\u00fcrc\u00fc filial\u0131n\u0131n sayt\u0131n\u0131 s\u0131nd\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>V\u0259 bu tendensiya d\u0259yi\u015fm\u0259y\u0259c\u0259k: biz Q\u0259rb d\u00fcnyas\u0131 il\u0259 daha \u00e7ox yax\u0131nla\u015fd\u0131qca, G\u00fcrc\u00fcstanda Q\u0259rb n\u00fcmay\u0259nd\u0259liyi, biznes \u015firk\u0259tl\u0259rinin say\u0131 bir o q\u0259d\u0259r artacaq, onlar\u0131n da f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259hl\u00fck\u0259siz kiber m\u0259kan olmal\u0131d\u0131r, onlar\u0131n bu kiber m\u0259kanda m\u00fchafiz\u0259sini \u00f6lk\u0259miz t\u0259min etm\u0259lidir. Bu, onun \u00f6hd\u0259liyidir.<\/p>\n<p>Art\u0131q komp\u00fcter insidentl\u0259rin\u0259 reaksiya \u00fczr\u0259 milli qrupun yaranmas\u0131na sifari\u015f formala\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r, h\u0259min qrup da t\u0259kc\u0259 b\u00f6hranl\u0131 infrastrukturu olan obyektl\u0259r siyah\u0131s\u0131na deyil, h\u0259m d\u0259 daha geni\u015f miqyasa istiqam\u0259tl\u0259nir.<\/p>\n<p><strong>-Kiber t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik d\u00fcnyan\u0131 n\u0259 vaxtdan narahat etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b v\u0259 d\u00fcnyan\u0131 yeni reall\u0131q qar\u015f\u0131s\u0131nda qoyan d\u00f6n\u00fc\u015f an\u0131 n\u0259 vaxt ba\u015f verib?<\/strong><\/p>\n<p>Kiber t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik t\u0259xmin\u0259n 25 il m\u00f6vcud olan nisb\u0259t\u0259n yeni istiqam\u0259tdir. Amma bu ki\u00e7ik d\u00f6vr \u0259rzind\u0259 kiber t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik beyn\u0259lxalq t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik sistemind\u0259 prioritet yer tutub.<\/p>\n<p>Kiber t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin b\u0259zi elementl\u0259ri h\u0259l\u0259 1991-ci ild\u0259, AB\u015e \u0130raqda \u201cS\u0259hrada tufan\u201d \u0259m\u0259liyyat\u0131 ke\u00e7ir\u0259nd\u0259 \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131x\u0131b. Amma AB\u015e-\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik konsepsiyas\u0131nda kiber t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik haqq\u0131nda ilk qeydl\u0259r bir q\u0259d\u0259r sonra, 11 sentyabr 2001-ci il tarixind\u0259n sonra \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lib. 2004-c\u00fc ild\u0259 is\u0259 bu \u00f6lk\u0259 kiber t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik strategiyas\u0131n\u0131 yarad\u0131b.<\/p>\n<p>Avropa \u00fc\u00e7\u00fcn kiber t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik m\u0259s\u0259l\u0259si 2007-ci ild\u0259, Rusiya Estoniyaya kiber h\u00fccumlar h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259nd\u0259n sonra aktualla\u015f\u0131b. Bu m\u0259nada n\u00f6vb\u0259ti m\u00fch\u00fcm hadis\u0259 2008-ci ild\u0259 ba\u015f verib, s\u00f6hb\u0259t Rusiya-G\u00fcrc\u00fcstan m\u00fcharib\u0259sind\u0259n gedir. 2008-ci ild\u0259 G\u00fcrc\u00fcstana kiber h\u00fccumlarla eyni vaxtda Rusiya Litvaya v\u0259 \u201cAzadl\u0131q\u201d radiosunun Praqadak\u0131 b\u00fcrosuna ciddi h\u00fccumlar h\u0259yata ke\u00e7irib.<\/p>\n<p>Dem\u0259k olar ki, onda da kiber h\u00fccumlar d\u00f6vr\u00fc ba\u015flay\u0131b v\u0259 Avropa \u0130ttifaq\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259ri kiber t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik strategiyas\u0131n\u0131n i\u015fl\u0259nib haz\u0131rlanmas\u0131 v\u0259 onun milli s\u0259viyy\u0259d\u0259 inki\u015faf\u0131 il\u0259 cavab verib.<\/p>\n<p><strong>-Rusiya super kiber d\u00f6vl\u0259t kimi nec\u0259 formala\u015fd\u0131?<\/strong><\/p>\n<p>Rusiyan\u0131n \u00e7ox b\u00f6y\u00fck imkanlar\u0131 var. Bu \u00f6lk\u0259d\u0259 kiber h\u00fccumlar d\u00f6vl\u0259t siyas\u0259ti s\u0259viyy\u0259sin\u0259 qald\u0131r\u0131l\u0131b. D\u00f6vl\u0259t h\u0259m ayr\u0131-ayr\u0131 hakerl\u0259ri, h\u0259m d\u0259 onlar\u0131n qrupla\u015fmalar\u0131ndan istifad\u0259 edir, onlar\u0131 maliyy\u0259l\u0259\u015fdirir v\u0259 himay\u0259darl\u0131q edir. Rusiyan\u0131n m\u0259\u015fhur \u0410\u0420\u042228 qrupla\u015fmas\u0131 qeyri-r\u0259smi m\u0259lumatlara g\u00f6r\u0259, Rusiyan\u0131n x\u00fcsusi xidm\u0259t orqanlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n idar\u0259 olunur. 2008-2014-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n h\u00f6kum\u0259t subyektl\u0259rin\u0259 kiber h\u00fccumlar\u0131\u00a0 m\u0259hz bu qrupla\u015fma h\u0259yata ke\u00e7irib.<\/p>\n<p>Rusiyan\u0131n m\u0259\u015fhur taktikalar\u0131ndan biri hakerl\u0259rin \u0259sasl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 gizl\u0259dilm\u0259sidir, bunu x\u00fcsusi xidm\u0259t orqanlar\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fc t\u0259min edir. Hakerl\u0259r v\u0259 x\u00fcsusi xidm\u0259t orqanlar\u0131n\u0131n \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q mexanizmi effektiv \u015f\u0259kild\u0259 qurulub.<\/p>\n<p>Yuxar\u0131da qeyd olunan G\u00fcrc\u00fcstan v\u0259 Estoniyaya kiber h\u00fccumlardan ba\u015fqa, m\u00fcharib\u0259y\u0259 paralel olaraq kiber h\u00fccumlar\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irildiyi Ukrayna v\u0259 Pol\u015fa oldu. Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, ba\u015fqa \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n f\u0259rqli olaraq, Rusiya kobud taktikadan istifad\u0259 edir \u2013 o, h\u0259tta daxili siyas\u0259t m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 qar\u0131\u015fmaqdan \u00e7\u0259kinmir ki, bu da AB\u015e-da bu yax\u0131nlarda ke\u00e7iril\u0259n\u00a0 se\u00e7kil\u0259r zaman\u0131 \u00f6z t\u0259sdiqini tapd\u0131.<\/p>\n<p>2015-ci ild\u0259 kiber m\u0259kanda q\u00fcvv\u0259l\u0259rin yenid\u0259n qrupla\u015fmas\u0131 ba\u015f verdi. Rusiya \u015eimali Koreya, \u0130ran v\u0259 \u00c7inl\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. M\u0259hz 2015-ci ild\u0259 Rusiya il\u0259 \u00c7in aras\u0131nda ba\u011flanan m\u00fcqavil\u0259nin \u0259n m\u00fch\u00fcm elementl\u0259rind\u0259n biri kiber t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik oldu. Bir \u00e7ox ekspertl\u0259r hesab edir ki, bu m\u00fcqavil\u0259y\u0259 \u0259sas\u0259n, Rusiya \u00c7ind\u0259n kiber casusluq v\u0259 korporativ casusluq yolu il\u0259 \u0259ld\u0259 olunan m\u0259lumat\u0131 alma\u011fa ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p><strong>-Kiber m\u0259kanda daha kiml\u0259r vacib oyun\u00e7u say\u0131l\u0131r? <\/strong><\/p>\n<p>Bu g\u00fcn kiber m\u0259kan\u0131n \u0259sas oyun\u00e7ular\u0131 AB\u015e, Rusiya, \u00c7in, \u0130ran, \u015eimali Koreya v\u0259 \u0130sraildir. AB\u015e-\u0131n kifay\u0259t q\u0259d\u0259r y\u00fcks\u0259k texnologiyalar\u0131 v\u0259 strategiyalar\u0131 var, kiber ordusu m\u00f6vcuddur v\u0259 son hadis\u0259l\u0259rin fonunda Barak Obama bildirib ki, kiber ordu T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik B\u00fcrosundan ayr\u0131lmal\u0131 v\u0259 bilavasit\u0259 prezident\u0259 tabe olmal\u0131d\u0131r. S\u00f6hb\u0259t h\u0259m d\u0259 ondan gedir ki, kiber ordunun t\u0259kc\u0259 m\u00fcdafi\u0259 deyil, h\u0259m d\u0259 h\u00fccum funksiyalar\u0131 olmal\u0131d\u0131r. G\u00f6r\u0259k, AB\u015e-\u0131n yeni prezidenti bununla ba\u011fl\u0131 hans\u0131 q\u0259rar\u0131 ver\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>Yerd\u0259 qalan oyun\u00e7ular haqq\u0131nda. \u0130ran kifay\u0259t q\u0259d\u0259r g\u00fccl\u00fcd\u00fcr. Bu \u00f6lk\u0259nin kifay\u0259t q\u0259d\u0259r yax\u015f\u0131 kadrlar\u0131 var, onlar\u0131n 80%-i AB\u015e v\u0259 Q\u0259rbi Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 t\u0259hsil al\u0131b. Onlar\u0131n maraq dair\u0259sin\u0259 AB\u015e v\u0259 Q\u0259rbi Avropa daxildir. Onlar h\u0259m d\u0259 B\u0259\u015f\u0259r \u018fs\u0259din tabe\u00e7iliyind\u0259 olan Suriya kiber ordusuna himay\u0259darl\u0131q edirl\u0259r.<\/p>\n<p>\u00c7in d\u0259 g\u00fccl\u00fc oyun\u00e7u say\u0131l\u0131r. O daha \u00e7ox kiber casusluq, yeni texnologiyalar\u0131n, kommersiya xarakterli m\u0259lumatlar\u0131n o\u011furlu\u011funa istiqam\u0259tl\u0259nir, amma bu, kiber h\u00fccumlar h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259y\u0259 mane olmur, \u0259sas h\u0259d\u0259fi Amerikan\u0131n maliyy\u0259 institutlar\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130srail\u0259 g\u0259linc\u0259, o qar\u015f\u0131s\u0131nda daha lokal m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r qoyur, daha lokal dair\u0259y\u0259 istiqam\u0259tl\u0259nib, qlobal m\u0259kanda o q\u0259d\u0259r d\u0259 f\u0259al deyil.<\/p>\n<p>\u015eimali Koreyan\u0131n kiber t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi \u00e7ox maraql\u0131d\u0131r, \u0259n az\u0131 ona g\u00f6r\u0259 ki, he\u00e7 kim orada n\u0259l\u0259rin ba\u015f verdiyini bilmir. B\u0259zil\u0259ri inan\u0131r ki, \u00f6lk\u0259d\u0259 ancaq bir komp\u00fcter var, o da Kim \u00c7en \u0130n\u0259 m\u0259xsusdur, amma o da komp\u00fcterd\u0259n istifad\u0259 ed\u0259 bilmir. Amma bu, bel\u0259 deyil. \u015eimali Koreyan\u0131n kiber ordusu var, amma he\u00e7 kim orada n\u0259 q\u0259d\u0259r adam\u0131n oldu\u011funu v\u0259 miqyas\u0131n\u0131 bilmir. Ordu \u00fczvl\u0259ri \u00e7ox savadl\u0131d\u0131r, m\u00fcxt\u0259lif n\u00f6qt\u0259l\u0259rd\u0259 yerl\u0259\u015fir v\u0259 bu \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259 kiber h\u00fccumlar h\u0259yata ke\u00e7irirl\u0259r.<\/p>\n<p>AB\u015e bildirir ki, Rusiya prezident se\u00e7kil\u0259ri zaman\u0131 onun daxili i\u015fin\u0259 qar\u0131\u015f\u0131b. Bu, n\u0259 dem\u0259kdir? Kiber m\u0259kanda da h\u0259r \u015fey ba\u015f-ayaq olub? Bu, Amerikan\u0131n ba\u015f\u0131na nec\u0259 g\u0259l\u0259 bil\u0259rdi?<\/p>\n<p>Bu suallar son zamanlar tez-tez s\u0259sl\u0259ndirilir v\u0259 sonu bilinmir. B\u0259zil\u0259rind\u0259 h\u0259tta nihilizm hissi yaran\u0131b &#8211; \u0259g\u0259r Rusiya h\u0259tta AB\u015e-\u0131n hakim partiyas\u0131n\u0131n \u00f6hd\u0259sind\u0259n g\u0259l\u0259 bilirs\u0259, d\u00fcnyan\u0131n qalan hiss\u0259sini n\u0259 g\u00f6zl\u0259yir?<\/p>\n<p>Bu, kiber m\u0259kan, texnologiyalar d\u00fcnyas\u0131d\u0131r v\u0259 he\u00e7 kim kiber h\u00fccumlardan m\u00fchafiz\u0259 olunmu\u015f v\u0259 s\u0131\u011fortalanm\u0131\u015f deyil. H\u0259tta Amerikada da. Bu, h\u0259m hakerl\u0259r, h\u0259m d\u0259 x\u00fcsusi xidm\u0259t orqanlar\u0131 v\u0259 diplomatik korpus n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin i\u015ftirak etdiyi yax\u015f\u0131 planla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f x\u00fcsusi \u0259m\u0259liyyat idi.<\/p>\n<p>Halbuki kiber m\u0259kanda da m\u00fc\u0259yy\u0259n normalar var. Daxili i\u015fl\u0259r\u0259 qar\u0131\u015fmaq etika m\u0259s\u0259l\u0259sidir. Texniki olaraq Amerika da ba\u015fqa \u00f6lk\u0259d\u0259 se\u00e7kil\u0259rin gedi\u015fat\u0131na m\u00fcdaxil\u0259 ed\u0259 bil\u0259r, amma etmir. H\u0259r halda bu c\u00fcr faktlar yoxdur. Tez-tez beyn\u0259lxalq h\u00fcquq normalar\u0131n\u0131 iqnor ed\u0259n Rusiya is\u0259 kiber d\u00fcnyada da qaydalardan k\u0259nar h\u0259r\u0259k\u0259t edir.<\/p>\n<p>Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, Rusiyan\u0131n Federal T\u0259dqiqatlar Xidm\u0259tinin informasiya t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi m\u0259rk\u0259zinin y\u00fcks\u0259k v\u0259zif\u0259li m\u0259murlar\u0131n\u0131n v\u0259 \u201cKasperski laboratoriyas\u0131\u201d i\u015f\u00e7il\u0259rinin son zamanlar ba\u015f tutan h\u0259bsl\u0259ri d\u0259 bununla ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r hesab edir ki, g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 Rusiya t\u0259r\u0259find\u0259n edil\u0259n bu c\u0259hdl\u0259rin say\u0131 artacaq. Bunu Almaniya x\u00fcsusi xidm\u0259t orqanlar\u0131n\u0131n b\u0259yanatlar\u0131 da t\u0259sdiql\u0259yir. Almaniya a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 bildirir ki, \u0259sas t\u0259hdidl\u0259rd\u0259n biri kimi Rusiyan\u0131n yax\u0131nla\u015fmaqda olan se\u00e7ki prosesin\u0259 m\u00fcdaxil\u0259sini hesab edir. Kiber m\u0259kan\u0131n m\u00fchafiz\u0259si ciddi amil\u0259 \u00e7evrilib, \u00e7\u00fcnki burada \u00a0m\u00fcharib\u0259 he\u00e7 vaxt dayanm\u0131r, biz is\u0259 indi g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259n m\u00fcharib\u0259 zonas\u0131nda yerl\u0259\u015firik.<\/p>\n<p><div class=\"su-divider su-divider-style-default\" style=\"margin:15px 0;border-width:3px;border-color:#999999\"><a href=\"#\" style=\"color:#999999\">Go to top<\/a><\/div> <\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-15457 alignleft\" src=\"http:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2017\/01\/16425350_1691781260835652_200095839_n-300x225.jpg\" alt=\"16425350_1691781260835652_200095839_n\" width=\"300\" height=\"225\" \/><\/p>\n<p><em><span style=\"color: #999999;\">Lado Svanadze \u201c\u0130nternetin inki\u015faf t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc\u201d qeyri-h\u00f6kum\u0259t t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n yarad\u0131c\u0131s\u0131, direktoru v\u0259 idar\u0259 hey\u0259tinin s\u0259dridir. G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n M\u00fcdafi\u0259 Nazirliyinin kiber t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 ke\u00e7mi\u015f m\u0259sl\u0259h\u0259t\u00e7isidir.\u00a0<\/span><\/em><\/p>\n<p><em><span style=\"color: #999999;\">Lado Svanadze 2011-ci ild\u0259 kiber t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik siyas\u0259ti, strategiyas\u0131 t\u0259cr\u00fcb\u0259sini \u00f6yr\u0259nir, \u00e7ox sayda elmi i\u015f v\u0259 m\u0259qal\u0259l\u0259r m\u00fc\u0259llifidir. G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n \u0130ctimai \u0130\u015fl\u0259r \u0130nstitutunun sosial v\u0259 siyasi elml\u0259r proqram\u0131n\u0131n doktorant\u0131d\u0131r. G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n kiber t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik strategiyas\u0131n\u0131n i\u015fl\u0259nib haz\u0131rlanmas\u0131nda i\u015ftirak edib. Lado Svanadze g\u00fcrc\u00fc dilind\u0259 kiber t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik haqq\u0131nda ilk akademik n\u0259\u015frinin m\u00fc\u0259llifidir. \u00a0\u00a0\u00a0<\/span><\/em><\/p>\n<p><em><span style=\"color: #999999;\">\u201c\u0130nternetin inki\u015faf t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc\u201d qeyri-h\u00f6kum\u0259t t\u0259\u015fkilat\u0131d\u0131r, m\u00fcxt\u0259lif istiqam\u0259tl\u0259r, o c\u00fcml\u0259d\u0259n d\u0259 kiber t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik standartlar\u0131 v\u0259 imkanlar\u0131n yax\u015f\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131n d\u0259st\u0259kl\u0259nm\u0259si, kiber m\u0259kan\u0131n t\u0259hdidl\u0259rinin t\u0259dqiqat\u0131 v\u0259 t\u0259hlili, h\u00f6kum\u0259t v\u0259 \u00f6z\u0259l sektora m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259rin i\u015fl\u0259nib haz\u0131rlanmas\u0131 \u00fczr\u0259 i\u015fl\u0259yir. \u00a0\u00a0<\/span><\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>G\u00fcrc\u00fcstan Rusiyan\u0131n haker h\u00fccumlar\u0131na haz\u0131rd\u0131r?<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"formation":[],"post-author":[3106],"topic":[],"tooltip":[],"city":[6049],"class_list":["post-4599","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-siyast","post-author-nino-natrosvili","city-tbilisi"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v24.1 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Qon\u015fun super kiber d\u00f6vl\u0259t olanda - JAMnews<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/jam-news.net\/az\/qonsun-super-kiber-dovl\u0259t-olanda\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"az_AZ\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Qon\u015fun super kiber d\u00f6vl\u0259t olanda - JAMnews\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"G\u00fcrc\u00fcstan Rusiyan\u0131n haker h\u00fccumlar\u0131na haz\u0131rd\u0131r?\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/jam-news.net\/az\/qonsun-super-kiber-dovl\u0259t-olanda\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Azerbaijani Jamnews\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/JAMnewsInEnglish\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2017-02-01T00:00:00+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2022-01-17T21:20:14+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2017\/01\/16425350_1691781260835652_200095839_n-300x225.jpg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Tatia nikoladze\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@JAMnewsCaucasus\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@JAMnewsCaucasus\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Tatia nikoladze\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"15 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/qonsun-super-kiber-dovl%c9%99t-olanda\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/qonsun-super-kiber-dovl%c9%99t-olanda\/\"},\"author\":{\"name\":\"Tatia nikoladze\",\"@id\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/#\/schema\/person\/86c90ea4dd4c6e61e60ae51d24bc662c\"},\"headline\":\"Qon\u015fun super kiber d\u00f6vl\u0259t olanda\",\"datePublished\":\"2017-02-01T00:00:00+00:00\",\"dateModified\":\"2022-01-17T21:20:14+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/qonsun-super-kiber-dovl%c9%99t-olanda\/\"},\"wordCount\":3467,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/qonsun-super-kiber-dovl%c9%99t-olanda\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2017\/01\/16425350_1691781260835652_200095839_n-300x225.jpg\",\"articleSection\":[\"Politics\"],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/qonsun-super-kiber-dovl%c9%99t-olanda\/\",\"url\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/qonsun-super-kiber-dovl%c9%99t-olanda\/\",\"name\":\"Qon\u015fun super kiber d\u00f6vl\u0259t olanda - JAMnews\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/qonsun-super-kiber-dovl%c9%99t-olanda\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/qonsun-super-kiber-dovl%c9%99t-olanda\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2017\/01\/16425350_1691781260835652_200095839_n-300x225.jpg\",\"datePublished\":\"2017-02-01T00:00:00+00:00\",\"dateModified\":\"2022-01-17T21:20:14+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/qonsun-super-kiber-dovl%c9%99t-olanda\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"az\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/jam-news.net\/az\/qonsun-super-kiber-dovl%c9%99t-olanda\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/qonsun-super-kiber-dovl%c9%99t-olanda\/#primaryimage\",\"url\":\"http:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2017\/01\/16425350_1691781260835652_200095839_n-300x225.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2017\/01\/16425350_1691781260835652_200095839_n-300x225.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/qonsun-super-kiber-dovl%c9%99t-olanda\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Qon\u015fun super kiber d\u00f6vl\u0259t olanda\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/#website\",\"url\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/\",\"name\":\"Azerbaijani Jamnews\",\"description\":\"Caucasus News, Politics and Society\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/#organization\",\"name\":\"JAMnews\",\"url\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2020\/05\/JAM_w.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2020\/05\/JAM_w.jpg\",\"width\":960,\"height\":960,\"caption\":\"JAMnews\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/JAMnewsInEnglish\/\",\"https:\/\/x.com\/JAMnewsCaucasus\",\"https:\/\/www.instagram.com\/jam_news\/\",\"https:\/\/www.youtube.com\/channel\/UCXQbUCme2pykuZYXWHx4VPg\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/#\/schema\/person\/86c90ea4dd4c6e61e60ae51d24bc662c\",\"name\":\"Tatia nikoladze\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1f8b2c8ce4c25cc30806785bafe6bb03?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1f8b2c8ce4c25cc30806785bafe6bb03?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Tatia nikoladze\"},\"url\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/author\/tatiani\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Qon\u015fun super kiber d\u00f6vl\u0259t olanda - JAMnews","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/jam-news.net\/az\/qonsun-super-kiber-dovl\u0259t-olanda\/","og_locale":"az_AZ","og_type":"article","og_title":"Qon\u015fun super kiber d\u00f6vl\u0259t olanda - JAMnews","og_description":"G\u00fcrc\u00fcstan Rusiyan\u0131n haker h\u00fccumlar\u0131na haz\u0131rd\u0131r?","og_url":"https:\/\/jam-news.net\/az\/qonsun-super-kiber-dovl\u0259t-olanda\/","og_site_name":"Azerbaijani Jamnews","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/JAMnewsInEnglish\/","article_published_time":"2017-02-01T00:00:00+00:00","article_modified_time":"2022-01-17T21:20:14+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2017\/01\/16425350_1691781260835652_200095839_n-300x225.jpg","type":"","width":"","height":""}],"author":"Tatia nikoladze","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@JAMnewsCaucasus","twitter_site":"@JAMnewsCaucasus","twitter_misc":{"Written by":"Tatia nikoladze","Est. reading time":"15 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/jam-news.net\/az\/qonsun-super-kiber-dovl%c9%99t-olanda\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jam-news.net\/az\/qonsun-super-kiber-dovl%c9%99t-olanda\/"},"author":{"name":"Tatia nikoladze","@id":"https:\/\/jam-news.net\/az\/#\/schema\/person\/86c90ea4dd4c6e61e60ae51d24bc662c"},"headline":"Qon\u015fun super kiber d\u00f6vl\u0259t olanda","datePublished":"2017-02-01T00:00:00+00:00","dateModified":"2022-01-17T21:20:14+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/jam-news.net\/az\/qonsun-super-kiber-dovl%c9%99t-olanda\/"},"wordCount":3467,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/jam-news.net\/az\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/jam-news.net\/az\/qonsun-super-kiber-dovl%c9%99t-olanda\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2017\/01\/16425350_1691781260835652_200095839_n-300x225.jpg","articleSection":["Politics"],"inLanguage":"az"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/jam-news.net\/az\/qonsun-super-kiber-dovl%c9%99t-olanda\/","url":"https:\/\/jam-news.net\/az\/qonsun-super-kiber-dovl%c9%99t-olanda\/","name":"Qon\u015fun super kiber d\u00f6vl\u0259t olanda - JAMnews","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jam-news.net\/az\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/jam-news.net\/az\/qonsun-super-kiber-dovl%c9%99t-olanda\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/jam-news.net\/az\/qonsun-super-kiber-dovl%c9%99t-olanda\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2017\/01\/16425350_1691781260835652_200095839_n-300x225.jpg","datePublished":"2017-02-01T00:00:00+00:00","dateModified":"2022-01-17T21:20:14+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/jam-news.net\/az\/qonsun-super-kiber-dovl%c9%99t-olanda\/#breadcrumb"},"inLanguage":"az","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/jam-news.net\/az\/qonsun-super-kiber-dovl%c9%99t-olanda\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/jam-news.net\/az\/qonsun-super-kiber-dovl%c9%99t-olanda\/#primaryimage","url":"http:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2017\/01\/16425350_1691781260835652_200095839_n-300x225.jpg","contentUrl":"http:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2017\/01\/16425350_1691781260835652_200095839_n-300x225.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/jam-news.net\/az\/qonsun-super-kiber-dovl%c9%99t-olanda\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/jam-news.net\/az\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Qon\u015fun super kiber d\u00f6vl\u0259t olanda"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/jam-news.net\/az\/#website","url":"https:\/\/jam-news.net\/az\/","name":"Azerbaijani Jamnews","description":"Caucasus News, Politics and Society","publisher":{"@id":"https:\/\/jam-news.net\/az\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/jam-news.net\/az\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"az"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/jam-news.net\/az\/#organization","name":"JAMnews","url":"https:\/\/jam-news.net\/az\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/jam-news.net\/az\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2020\/05\/JAM_w.jpg","contentUrl":"https:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2020\/05\/JAM_w.jpg","width":960,"height":960,"caption":"JAMnews"},"image":{"@id":"https:\/\/jam-news.net\/az\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/JAMnewsInEnglish\/","https:\/\/x.com\/JAMnewsCaucasus","https:\/\/www.instagram.com\/jam_news\/","https:\/\/www.youtube.com\/channel\/UCXQbUCme2pykuZYXWHx4VPg"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/jam-news.net\/az\/#\/schema\/person\/86c90ea4dd4c6e61e60ae51d24bc662c","name":"Tatia nikoladze","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/jam-news.net\/az\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1f8b2c8ce4c25cc30806785bafe6bb03?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1f8b2c8ce4c25cc30806785bafe6bb03?s=96&d=mm&r=g","caption":"Tatia nikoladze"},"url":"https:\/\/jam-news.net\/az\/author\/tatiani\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jam-news.net\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4599","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jam-news.net\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jam-news.net\/az\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jam-news.net\/az\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jam-news.net\/az\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4599"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/jam-news.net\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4599\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15901,"href":"https:\/\/jam-news.net\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4599\/revisions\/15901"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jam-news.net\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4599"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jam-news.net\/az\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4599"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jam-news.net\/az\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4599"},{"taxonomy":"formation","embeddable":true,"href":"https:\/\/jam-news.net\/az\/wp-json\/wp\/v2\/formation?post=4599"},{"taxonomy":"post-author","embeddable":true,"href":"https:\/\/jam-news.net\/az\/wp-json\/wp\/v2\/post-author?post=4599"},{"taxonomy":"topic","embeddable":true,"href":"https:\/\/jam-news.net\/az\/wp-json\/wp\/v2\/topic?post=4599"},{"taxonomy":"tooltip","embeddable":true,"href":"https:\/\/jam-news.net\/az\/wp-json\/wp\/v2\/tooltip?post=4599"},{"taxonomy":"city","embeddable":true,"href":"https:\/\/jam-news.net\/az\/wp-json\/wp\/v2\/city?post=4599"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}