{"id":104647,"date":"2026-04-14T14:29:23","date_gmt":"2026-04-14T10:29:23","guid":{"rendered":"https:\/\/jam-news.net\/az\/?p=104647"},"modified":"2026-04-14T14:52:17","modified_gmt":"2026-04-14T10:52:17","slug":"sovet-az%c9%99rbaycaninda-din","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/jam-news.net\/az\/sovet-az%c9%99rbaycaninda-din\/","title":{"rendered":"Sovet Az\u0259rbaycan\u0131nda din: Allahla KGB aras\u0131nda &#8211; tarix\u00e7i C\u0259mil H\u0259s\u0259nlinin birinci yaz\u0131s\u0131"},"content":{"rendered":"\n<p style=\"font-size:11px\"><strong><em>Sovet Az\u0259rbaycan\u0131nda din<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Ke\u00e7mi\u015f SSR\u0130-d\u0259 v\u0259 onun bir hiss\u0259si olan Sovet <a href=\"https:\/\/jam-news.net\/az\/category\/cografiya\/az%c9%99rbaycan\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Az\u0259rbaycan\u0131nda<\/a> din, o c\u00fcml\u0259d\u0259n islam inancl\u0131lar\u0131 a\u011f\u0131r, dramatik bir yol ke\u00e7ib.<\/p>\n\n\n\n<p>Sovet hakimiyy\u0259tinin son 50 ilind\u0259 dini idar\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn KGB il\u0259 Allah aras\u0131nda g\u00f6r\u00fcn\u0259n v\u0259 g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259n bir m\u00fcbariz\u0259 getmi\u015fdi. Lakin bu m\u00fcbariz\u0259nin gedi\u015find\u0259 kommunist ideologiyas\u0131n\u0131n t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 uy\u011fun olaraq Sovetl\u0259rin b\u00fct\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131 \u0259rzind\u0259 KGB b\u00f6y\u00fck h\u0259rfl\u0259, Allah is\u0259 ki\u00e7ik h\u0259rfl\u0259 yaz\u0131l\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n<article class=\"single-card uk-flex uk-flex-between m-b-sm-40\">\n\n  <div class=\"uk-grid wi-full-width\">\n\n    <div class=\"uk-width-2-3 p-t-sm-10\">\n      <a href=\"https:\/\/jam-news.net\/az\/hicabli-m%c9%99kt%c9%99b%c9%99-buraxilmayib\/\" target=\"_blank\">\n\n\n\n\n\n        <h2 class=\"m-b-sm-23 wi-merriweather-light\">\n\tQap\u0131dan qaytar\u0131lan Konstitusiya: m\u0259kt\u0259bli hicab taxd\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn binaya burax\u0131lmay\u0131b\n<\/h2>\n\n        <p class=\"paragraph-color-2 m-b-sm-10 m-b-xs-7\">\n  Az\u0259rbaycan m\u0259kt\u0259bl\u0259rind\u0259 hicabl\u0131 \u015fagirdl\u0259rin d\u0259rs\u0259 burax\u0131lmamas\u0131 tendensiyas\u0131 yenid\u0259n g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259lib.\n<\/p>\n      <\/a>\n    <\/div>\n    <div class=\"uk-width-1-3\">\n      <figure class=\"wi-full-height choose-post__img wi-merriweather-light\">\n  <a class=\"\" href=\"https:\/\/jam-news.net\/az\/hicabli-m%c9%99kt%c9%99b%c9%99-buraxilmayib\/\">\n    <img decoding=\"async\" class=\"wi-full-height wi-ratio-img\" src=\"https:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2026\/04\/website-format-78.png\" alt=\"Hicabl\u0131 m\u0259kt\u0259b\u0259 burax\u0131lmay\u0131b\" uk-img \/>\n  <\/a>\n<\/figure>\n    <\/div>\n  <\/div>\n<\/article>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<p>C\u0259mil H\u0259s\u0259nli (tam ad\u0131: C\u0259mil Poladxan o\u011flu H\u0259s\u0259nli) tan\u0131nm\u0131\u015f Az\u0259rbaycan tarix\u00e7isi, tarix elml\u0259ri doktoru v\u0259 professordur.<\/p>\n\n\n\n<p>O, 1952-ci ild\u0259 Bil\u0259suvar rayonunun A\u011fal\u0131k\u0259nd k\u0259ndind\u0259 anadan olub. Uzun ill\u0259r Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetind\u0259 v\u0259 X\u0259z\u0259r Universitetind\u0259 professor kimi \u00e7al\u0131\u015f\u0131b, XX \u0259sr Az\u0259rbaycan v\u0259 Sovet tarixi, Soyuq M\u00fcharib\u0259 d\u00f6vr\u00fc, C\u0259nubi Az\u0259rbaycan v\u0259 beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r m\u00f6vzular\u0131nda d\u0259rin ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 il\u0259 tan\u0131n\u0131r. Bir ne\u00e7\u0259 kitab\u0131n m\u00fc\u0259llifidir v\u0259 arxiv s\u0259n\u0259dl\u0259rin\u0259 \u0259saslanan obyektiv, faktlara s\u00f6yk\u0259n\u0259n yaz\u0131 t\u0259rzi il\u0259 se\u00e7ilir.<\/p>\n\n\n\n<p>1988-1991-ci ill\u0259r Az\u0259rbaycan Milli Azadl\u0131q H\u0259r\u0259kat\u0131n\u0131n f\u0259al i\u015ftirak\u00e7\u0131s\u0131 olub, Az\u0259rbaycan Xalq C\u0259bh\u0259sinin (AXC) \u00fczv\u00fc v\u0259 Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universiteti t\u0259\u015fkilat\u0131nda t\u0259msil olunub. 1993-c\u00fc ild\u0259 Az\u0259rbaycan Prezidentinin m\u00fc\u015faviri v\u0259zif\u0259sind\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131b. 2000-2010-cu ill\u0259rd\u0259 iki \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f Milli M\u0259clisin deputat\u0131 se\u00e7ilib. 2013-c\u00fc ild\u0259 Demokratik Q\u00fcvv\u0259l\u0259rin Milli \u015euras\u0131n\u0131n s\u0259dri se\u00e7ilib v\u0259 h\u0259min il m\u00fcxalif\u0259tin vahid namiz\u0259di kimi prezident se\u00e7kil\u0259rind\u0259 i\u015ftirak edib. <\/p>\n\n\n\n<p>C\u0259mil H\u0259s\u0259nli \u201cSovet Az\u0259rbaycan\u0131nda din: Allahla KGB aras\u0131nda\u201d silsil\u0259 yaz\u0131lar\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcn\u00fcn feysbuk hesab\u0131nda payla\u015f\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-style-full-width-image\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"576\" src=\"https:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2026\/04\/website-format-82-1024x576.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-104657\" srcset=\"https:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2026\/04\/website-format-82-1024x576.png 1024w, https:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2026\/04\/website-format-82-300x169.png 300w, https:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2026\/04\/website-format-82-768x432.png 768w, https:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2026\/04\/website-format-82-1536x864.png 1536w, https:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2026\/04\/website-format-82-2048x1152.png 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Sovet dini liderl\u0259rinin (pravoslav, m\u00fcs\u0259lman, y\u0259hudi v\u0259 dig\u0259r konfessiyalar\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin) i\u015ftirak\u0131 il\u0259 &#8220;S\u00fclh u\u011frunda&#8221; ke\u00e7iril\u0259n iclas<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>\u00d6t\u0259n s\u0259rin 20-30-cu ill\u0259rind\u0259 SSR\u0130-d\u0259 geni\u015f v\u00fcs\u0259t alm\u0131\u015f ateizm t\u0259bli\u011fat\u0131 Az\u0259rbaycandan da yan ke\u00e7m\u0259di. B\u00fct\u00fcn Sovet \u0130ttifaq\u0131nda oldu\u011fu kimi Az\u0259rbaycanda dinin v\u0259 din xadiml\u0259rinin t\u0259qibi 37-d\u0259n (1937-ci il <a href=\"https:\/\/jam-news.net\/az\/topic\/joseph-stalin\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Stalin<\/a> repressiyalar\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutur &#8211; red.) xeyli \u0259vv\u0259l ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131. Bir s\u0131ra tan\u0131nm\u0131\u015f islam \u00fcl\u0259mas\u0131 h\u0259bs edilmi\u015f, s\u00fcrg\u00fcn olunmu\u015f v\u0259 \u00f6l\u00fcm d\u0259 daxil olmaqla a\u011f\u0131r repressiyalara m\u0259ruz qalm\u0131\u015fd\u0131lar. Din xadiml\u0259rinin t\u0259qibi il\u0259 yana\u015f\u0131 dini m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259r &#8211; x\u00fcsusil\u0259 m\u0259scidl\u0259r, eyni zamanda kils\u0259l\u0259r v\u0259 Bak\u0131n\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259ki sinaqoq da daxil olmaqla dini ayinl\u0259rin icra olundu\u011fu yerl\u0259r ya k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 da\u011f\u0131d\u0131ld\u0131, ya da t\u0259yinat\u0131 d\u0259yi\u015fdirildi.<\/p>\n\n\n\n<p>Lakin B\u00f6y\u00fck V\u0259t\u0259n M\u00fcharib\u0259si ba\u015fland\u0131qdan sonra Sovet r\u0259hb\u0259rliyinin din\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n islam dinin\u0259 m\u00fcnasib\u0259ti d\u0259 loyalla\u015fma\u011fa ba\u015flad\u0131. Bu yum\u015falma bir t\u0259r\u0259fd\u0259n orduya s\u0259f\u0259rb\u0259rlikd\u0259 din xadiml\u0259rinin \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar\u0131ndan yararlanmaq, dig\u0259r t\u0259r\u0259f\u0259d\u0259n ordu fonduna yard\u0131m toplanmas\u0131, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc t\u0259r\u0259fd\u0259n is\u0259 d\u00fcnya m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n\u0131 nasizm\u0259 qar\u015f\u0131 cihada s\u0259sl\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn Sovet h\u00f6kum\u0259tin\u0259 laz\u0131m idi (Bax: \u015eeyx\u00fclislam Axund A\u011fa \u018flizad\u0259nin d\u00fcnya m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131na m\u00fcraci\u0259ti, 1944-c\u00fc il).<\/p>\n\n\n<article class=\"single-card uk-flex uk-flex-between m-b-sm-40\">\n\n  <div class=\"uk-grid wi-full-width\">\n\n    <div class=\"uk-width-2-3 p-t-sm-10\">\n      <a href=\"https:\/\/jam-news.net\/az\/kremlin-azerbaycan-ucun-yumsaq-guc-plani\/\" target=\"_blank\">\n\n\n\n\n\n        <h2 class=\"m-b-sm-23 wi-merriweather-light\">\n\tKremlin Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn &quot;yum\u015faq g\u00fcc&quot; plan\u0131: &quot;Milyonlarla pul bo\u015fa getdi&quot;\n<\/h2>\n\n        <p class=\"paragraph-color-2 m-b-sm-10 m-b-xs-7\">\n  Gizli hesabatlarda yaz\u0131l\u0131r ki, Az\u0259rbaycanda Rusiya maraqlar\u0131n\u0131 m\u00fcdafi\u0259 ed\u0259n t\u0259\u015fkilatlar\u0131n yoxlu\u011fu ciddi narahatl\u0131q do\u011furub.\n<\/p>\n      <\/a>\n    <\/div>\n    <div class=\"uk-width-1-3\">\n      <figure class=\"wi-full-height choose-post__img wi-merriweather-light\">\n  <a class=\"\" href=\"https:\/\/jam-news.net\/az\/kremlin-azerbaycan-ucun-yumsaq-guc-plani\/\">\n    <img decoding=\"async\" class=\"wi-full-height wi-ratio-img\" src=\"https:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2025\/09\/website-format-18.png\" alt=\"Kremlin Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn \u201cyum\u015faq g\u00fcc\u201d plan\u0131\" uk-img \/>\n  <\/a>\n<\/figure>\n    <\/div>\n  <\/div>\n<\/article>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\">M\u00fcharib\u0259 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 din\u0259 m\u00fcnasib\u0259td\u0259 loyall\u0131q hans\u0131 s\u0259viyy\u0259d\u0259 idi?<\/h2>\n\n\n\n<p>H\u0259l\u0259 m\u00fcharib\u0259nin ilk ill\u0259rind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif rayonlardan agentura m\u0259lumatlar\u0131 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131 ki, orduya s\u0259f\u0259rb\u0259r edil\u0259n \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u00e7\u0131lar Quran\u0131n alt\u0131ndan ke\u00e7irilib c\u0259bh\u0259y\u0259 g\u00f6nd\u0259rilir. Dig\u0259r m\u0259lumatlarda qeyd edilirdi ki, orduya s\u0259f\u0259rb\u0259r ed\u0259l\u0259n \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f\u00e7\u0131lara &#8220;g\u00fcll\u0259ke\u00e7m\u0259z&#8221; dualar\u0131 yazd\u0131r\u0131l\u0131b onlar\u0131n \u00fcst geyimin astar\u0131na tikilir. Lakin ordunun t\u0259labat\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq D\u00f6vl\u0259t T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik Komissarl\u0131\u011f\u0131 bel\u0259 hallar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu loyalla\u015fman\u0131n gedi\u015find\u0259 1943-c\u00fc ilin iyun ay\u0131n\u0131n 10-da Orta Asiya v\u0259 Qazax\u0131stan M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n\u0131n Ruhani \u0130dar\u0259sinin, 1944-c\u00fc ilin mart ay\u0131nda m\u0259rk\u0259zi Da\u011f\u0131stan MSSR-in Buynaksk \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n \u015eimali Qafqaz M\u00fcs\u0259lman Ruhani \u0130dar\u0259si, aprel ay\u0131n\u0131n 14-d\u0259 is\u0259 m\u0259rk\u0259zi Az\u0259rbaycan SSR-in Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n Zaqafqaziya M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 Ruhani \u0130dar\u0259si yarad\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"alignleft size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"824\" height=\"575\" src=\"https:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2026\/04\/image-2-edited.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-104663\" style=\"width:358px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2026\/04\/image-2-edited.png 824w, https:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2026\/04\/image-2-edited-300x209.png 300w, https:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2026\/04\/image-2-edited-768x536.png 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 824px) 100vw, 824px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">\u015eeyx\u00fclislam Axund Molla A\u011fa \u018flizad\u0259<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n<p>Sovetl\u0259\u015fm\u0259 \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259ki sonuncu \u015eeyx\u00fclislam Axund Molla A\u011fa \u018flizad\u0259 ona r\u0259hb\u0259rlik etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. O, Ba\u011fdad \u0130lahiyyat Universitetind\u0259 v\u0259 N\u0259c\u0259fd\u0259ki Ali Dini Universitetd\u0259 y\u00fcks\u0259k ilahiyyat t\u0259hsil alm\u0131\u015f f\u0259zil\u0259tli v\u0259 maarifp\u0259rv\u0259r bir din xadimi idi. O q\u0259d\u0259r maarifp\u0259rv\u0259r idi ki, h\u0259tta 1954-c\u00fc ild\u0259 onun v\u0259fat\u0131ndan bir m\u00fcdd\u0259t sonra n\u0259v\u0259si M\u0259sud \u018flizad\u0259 Az\u0259rbaycan komsomolunun birinci katibi olmu\u015fdu. Amma n\u0259d\u0259ns\u0259, Zaqafqaziya M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 Ruhani \u0130dar\u0259si Bak\u0131da Kamo (Simon Ter-Petrosyan) k\u00fc\u00e7\u0259sind\u0259 yerl\u0259\u015firdi v\u0259 bu he\u00e7 kimi narahat etmirdi. .<\/p>\n\n\n<article class=\"single-card uk-flex uk-flex-between m-b-sm-40\">\n\n  <div class=\"uk-grid wi-full-width\">\n\n    <div class=\"uk-width-2-3 p-t-sm-10\">\n      <a href=\"https:\/\/jam-news.net\/az\/ukraynadan-sonra-rusiyanin-novb%c9%99ti-h%c9%99d%c9%99fi-m%c9%99rk%c9%99zi-asiya-v%c9%99-c%c9%99nubi-qafqazdir\/\" target=\"_blank\">\n\n\n\n\n\n        <h2 class=\"m-b-sm-23 wi-merriweather-light\">\n\tUkraynadan sonra Rusiyan\u0131n n\u00f6vb\u0259ti h\u0259d\u0259fi M\u0259rk\u0259zi Asiya v\u0259 C\u0259nubi Qafqazd\u0131r?\n<\/h2>\n\n        <p class=\"paragraph-color-2 m-b-sm-10 m-b-xs-7\">\n  &#8220;Putinin beyni&#8221; adland\u0131r\u0131lan rusiyal\u0131 mill\u0259t\u00e7i ideoloq Aleksandr Duqin \u00f6t\u0259n ay b\u0259yan edib ki, he\u00e7 bir postsovet d\u00f6vl\u0259ti suverenliy\u0259 malik olmamal\u0131d\u0131r.\n<\/p>\n      <\/a>\n    <\/div>\n    <div class=\"uk-width-1-3\">\n      <figure class=\"wi-full-height choose-post__img wi-merriweather-light\">\n  <a class=\"\" href=\"https:\/\/jam-news.net\/az\/ukraynadan-sonra-rusiyanin-novb%c9%99ti-h%c9%99d%c9%99fi-m%c9%99rk%c9%99zi-asiya-v%c9%99-c%c9%99nubi-qafqazdir\/\">\n    <img decoding=\"async\" class=\"wi-full-height wi-ratio-img\" src=\"https:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2026\/02\/Screenshot-2026-02-25-at-16.35.12.png\" alt=\"\" uk-img \/>\n  <\/a>\n<\/figure>\n    <\/div>\n  <\/div>\n<\/article>\n\n\n\n<p>1944-c\u00fc ild\u0259 Zaqafqaziya M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 Ruhani \u0130dar\u0259si yarand\u0131 dey\u0259nd\u0259 ki, \u0259slind\u0259, b\u0259rpa olundu. \u00c7\u00fcnki m\u0259rk\u0259zi Tiflisd\u0259 olmaqla bu idar\u0259 1872-1917-ci ill\u0259rd\u0259, m\u0259rk\u0259zi Bak\u0131da olmaqla 1918-1920-ci ill\u0259rd\u0259 Bak\u0131da f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fdi  v\u0259 1920-ci ilin aprelind\u0259 Az\u0259rbaycanda qurulan Sovet h\u00f6kum\u0259ti \u00f6z\u00fcn\u00fc dinsiz d\u00f6vl\u0259t elan etdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn Ruhani \u0130dar\u0259sin\u0259 d\u0259 daha ehtiyac qalmam\u0131\u015fd\u0131. Bu idar\u0259l\u0259rin 1943-1944-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 b\u0259rpa edilm\u0259si eyni zamanda Sovetl\u0259rin m\u00fcharib\u0259nin sonunda m\u00fcs\u0259lman \u015f\u0259rqin\u0259 geni\u015fl\u0259nm\u0259 niyy\u0259tl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 idi. M\u0259qs\u0259d Sovetl\u0259rin c\u0259nub s\u0259rh\u0259dl\u0259ri boyunca yerl\u0259\u015f\u0259n m\u00fcs\u0259lman xalqlar\u0131na SSR\u0130-nin \u201cdinsiz d\u00f6vl\u0259t\u201d olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 n\u00fcmayi\u015f etdirm\u0259k idi.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 \u015eeyx\u00fclislam \u018flizad\u0259nin 1945-ci ilin may ay\u0131n\u0131n 22-d\u0259n iyunun 26-na q\u0259d\u0259r \u0130rana s\u0259f\u0259ri olmu\u015f, o, T\u0259briz, Tehran, Qum v\u0259 M\u0259\u015fh\u0259d m\u0259sciddl\u0259rind\u0259 moiz\u0259l\u0259r oxumu\u015f, h\u0259tta M\u0259h\u0259mm\u0259d Rza \u015fah t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259bul edilmi\u015fdi. \u015eeyx\u00fclislam \u018flizad\u0259nin \u0130rana 34 g\u00fcnl\u00fck s\u0259f\u0259ri bar\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik Komissar\u0131 Stepan Yemelyanov 22 s\u0259hif\u0259lik gizli hesabat haz\u0131rlay\u0131b, Moskvaya g\u00f6nd\u0259rmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Lakin bu plan ba\u015f tutmad\u0131 v\u0259 m\u00fcharib\u0259 ba\u015fa \u00e7atandan az sonra SSR\u0130-d\u0259 yenid\u0259n dinin t\u0259qibi ba\u015fland\u0131. \u0130deoloji m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 cavabdeh olan M\u0259rk\u0259zi Komit\u0259 katibi Andrey Jdanovun post-m\u00fcharib\u0259 d\u00f6vr\u00fc t\u0259limi dini qurumlar v\u0259 inanclardan da yan ke\u00e7m\u0259di. M\u00fcharib\u0259 d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn loyall\u0131\u011f\u0131 yenid\u0259n \u00f6z yerini \u201ch\u00fccum\u00e7u\u201d ateizm\u0259 verdi. 40-ci ill\u0259rin sonlar\u0131nda D\u00f6vl\u0259t T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik Nazirliyi yenid\u0259n din xadiml\u0259rini v\u0259 islam aliml\u0259rini total agent m\u00fc\u015fahid\u0259sin\u0259 g\u00f6t\u00fcrd\u00fc, dinin v\u0259 din xadiml\u0259rinin t\u0259qibinin yeni dal\u011fas\u0131 ba\u015fland\u0131. Bu proses Stalinin \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra da s\u0259ngim\u0259di.<\/p>\n\n\n<article class=\"single-card uk-flex uk-flex-between m-b-sm-40\">\n\n  <div class=\"uk-grid wi-full-width\">\n\n    <div class=\"uk-width-2-3 p-t-sm-10\">\n      <a href=\"https:\/\/jam-news.net\/az\/eli-k%c9%99rimlinin-saxlanilmasi\/\" target=\"_blank\">\n\n\n\n\n\n        <h2 class=\"m-b-sm-23 wi-merriweather-light\">\n\t\u018fli K\u0259rimlinin saxlan\u0131lmas\u0131: h\u00f6k\u00fcm\u0259tin m\u00fcxalif\u0259ti s\u0131radan \u00e7\u0131xarmaq plan\u0131\n<\/h2>\n\n        <p class=\"paragraph-color-2 m-b-sm-10 m-b-xs-7\">\n  H\u00f6k\u00fcm\u0259t\u0259 yax\u0131n mediada AXCP s\u0259drinin h\u0259bs edilm\u0259si hadis\u0259si &#8220;Ramiz Mehdiyev i\u015fi&#8221; il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirir.\n<\/p>\n      <\/a>\n    <\/div>\n    <div class=\"uk-width-1-3\">\n      <figure class=\"wi-full-height choose-post__img wi-merriweather-light\">\n  <a class=\"\" href=\"https:\/\/jam-news.net\/az\/eli-k%c9%99rimlinin-saxlanilmasi\/\">\n    <img decoding=\"async\" class=\"wi-full-height wi-ratio-img\" src=\"https:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2025\/12\/website-format-2025-12-01T012146.538.png\" alt=\"\u018fli K\u0259rimlinin saxlan\u0131lmas\u0131\" uk-img \/>\n  <\/a>\n<\/figure>\n    <\/div>\n  <\/div>\n<\/article>\n\n\n\n<p>1955-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan SSR D\u00f6vl\u0259t T\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi Komit\u0259sinin s\u0259dri Anatoli Quskov \u201c\u0130slam\u00e7\u0131lar\u201d\u0131n i\u015fi bar\u0259d\u0259 toplanm\u0131\u015f agentura m\u0259lumatlar\u0131 \u0259sas\u0131nda haz\u0131rlanm\u0131\u015f geni\u015f hesabat\u0131 da SSR\u0130 DTK-ya g\u00f6nd\u0259rmi\u015fdi. Burada s\u0259rh\u0259d rayonlar\u0131nda ya\u015fayan bir s\u0131ra din xadiml\u0259rinin \u0130ran\u0131n din xadiml\u0259ri il\u0259 ehtimal olunan \u0259laq\u0259l\u0259rind\u0259n s\u00f6hb\u0259t a\u00e7\u0131l\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>Quskov yaz\u0131rd\u0131 ki, \u201c\u0130slam\u00e7\u0131lar\u201d\u0131n i\u015fi \u00fczr\u0259 \u015f\u00fcbh\u0259li bilin\u0259n Astraxanbazar rayon sakini Mir M\u0259h\u0259mm\u0259d Kaz\u0131movun \u0130ran\u0131n k\u0259\u015ffiyyat orqanlar\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ri agentura m\u0259lumatlar\u0131 il\u0259 t\u0259sdiq edilm\u0259mi\u015fdir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 ona qar\u015f\u0131 a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f i\u015f 1955-ci ilin avqustunda ba\u011flanm\u0131\u015fd\u0131r. Lakin Quskov Moskvaya yaz\u0131rd\u0131 ki, Mir M\u0259h\u0259mm\u0259d Kaz\u0131mov \u00fcz\u0259rind\u0259 agent m\u00fc\u015fahid\u0259si h\u0259l\u0259 d\u0259 davam etm\u0259kd\u0259dir.<\/p>\n\n\n\n<p>Eyni m\u0259lumat Molla H\u00fcseyn Teymurov haqq\u0131nda da verilirdi v\u0259 onun 1950-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r \u0130ran\u0131n k\u0259\u015ffiyyat orqanlar\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ri bar\u0259d\u0259 bir s\u0131ra agentura m\u0259lumatlar\u0131 oldu\u011fu qeyd edilirdi. Lakin Quskovun \u201ccasusluq\u201d kimi t\u0259qdim etdiyi bu \u0259laq\u0259l\u0259r gizli yolla dini \u0259d\u0259biyyat, m\u00fcxt\u0259lif risal\u0259l\u0259rin g\u0259tirilm\u0259sind\u0259n o t\u0259r\u0259f\u0259 ke\u00e7mirdi.<\/p>\n\n\n\n<p>1954-c\u00fc ild\u0259 \u015eeyx\u00fclislam Axund Molla A\u011fa \u018flizad\u0259nin v\u0259fat\u0131ndan sonra Ruhani \u0130dar\u0259sin\u0259 Mirm\u00f6hs\u00fcn H\u0259kimzad\u0259 s\u0259dr se\u00e7ilmi\u015fdi. O, M\u0259\u015fh\u0259d, Xorasan v\u0259 N\u0259c\u0259f kimi \u015fi\u0259 m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259 m\u00fck\u0259mm\u0259l dini t\u0259hsil alm\u0131\u015fd\u0131. H\u0259kimzad\u0259 1928-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan Siyasi \u0130dar\u0259si t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259bs edilmi\u015f v\u0259 dini \u0259d\u0259biyyatdan ibar\u0259t olan z\u0259ngin kitabxanas\u0131 m\u00fcsadir\u0259 edilmi\u015fdi. Lakin 6 aydan sonra o, azadl\u0131\u011fa \u00e7\u0131xm\u0131\u015f v\u0259 Bak\u0131da m\u00fcxt\u0259lif idar\u0259l\u0259rd\u0259 f\u0259hl\u0259lik etmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n<article class=\"single-card uk-flex uk-flex-between m-b-sm-40\">\n\n  <div class=\"uk-grid wi-full-width\">\n\n    <div class=\"uk-width-2-3 p-t-sm-10\">\n      <a href=\"https:\/\/jam-news.net\/az\/q%c9%99b%c9%99l%c9%99d%c9%99-sulh-korpusu\/\" target=\"_blank\">\n\n\n\n\n\n        <h2 class=\"m-b-sm-23 wi-merriweather-light\">\n\tQ\u0259b\u0259l\u0259d\u0259 \u201cS\u00fclh K\u00f6rp\u00fcs\u00fc\u201d: 19 erm\u0259ni ekspertin s\u0259rh\u0259dd\u0259n ke\u00e7idi s\u00fclh g\u00fcnd\u0259liyin\u0259 n\u0259 qatd\u0131?\n<\/h2>\n\n        <p class=\"paragraph-color-2 m-b-sm-10 m-b-xs-7\">\n  10-12 aprel tarixl\u0259rind\u0259 Q\u0259b\u0259l\u0259 \u201cS\u00fclh K\u00f6rp\u00fcs\u00fc\u201d t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fcn\u00fcn d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc ikit\u0259r\u0259fli g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 ev sahibliyi edib.\n<\/p>\n      <\/a>\n    <\/div>\n    <div class=\"uk-width-1-3\">\n      <figure class=\"wi-full-height choose-post__img wi-merriweather-light\">\n  <a class=\"\" href=\"https:\/\/jam-news.net\/az\/q%c9%99b%c9%99l%c9%99d%c9%99-sulh-korpusu\/\">\n    <img decoding=\"async\" class=\"wi-full-height wi-ratio-img\" src=\"https:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2026\/04\/website-format-80.png\" alt=\"Q\u0259b\u0259l\u0259d\u0259 S\u00fclh K\u00f6rp\u00fcs\u00fc\" uk-img \/>\n  <\/a>\n<\/figure>\n    <\/div>\n  <\/div>\n<\/article>\n\n\n<div class=\"wp-block-image\">\n<figure class=\"alignleft size-large is-resized\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"917\" src=\"https:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2026\/04\/image-3-1024x917.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-104660\" style=\"width:389px;height:auto\" srcset=\"https:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2026\/04\/image-3-1024x917.png 1024w, https:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2026\/04\/image-3-300x269.png 300w, https:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2026\/04\/image-3-768x688.png 768w, https:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2026\/04\/image-3.png 1072w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure><\/div>\n\n\n<p>1944-c\u00fc ild\u0259 Zaqafqaziya M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 Ruhani \u0130dar\u0259si b\u0259rpa edildikd\u0259n sonra Mirm\u00f6hs\u00fcn H\u0259kimzad\u0259 ruhani idar\u0259sinin s\u0259dr m\u00fcavini se\u00e7ilmi\u015fdi v\u0259 1954-c\u00fc il\u0259 q\u0259d\u0259r bu v\u0259zif\u0259d\u0259 i\u015fl\u0259mi\u015fdi. Axund A\u011fa \u018flizad\u0259nin v\u0259fat\u0131ndan sonra Zaqafqaziya m\u00fcs\u0259lmanlar\u0131n\u0131n qurultay\u0131 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 b\u00f6y\u00fck s\u0259s \u00e7oxlu\u011fu il\u0259 \u015eeyx Mirm\u00f6hs\u00fcn H\u0259kimzad\u0259 Qafqaz M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 Ruhani \u0130dar\u0259sinin s\u0259dri se\u00e7ilmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p>O, Stalinin \u00f6l\u00fcm\u00fc v\u0259 XX partiya qurultay\u0131ndan sonra Sovet c\u0259miyy\u0259tind\u0259ki nisbi azadl\u0131qlardan istifad\u0259 etm\u0259y\u0259 c\u0259hd g\u00f6st\u0259rir, yeni m\u0259scidl\u0259rin a\u00e7\u0131lmas\u0131na, bir s\u0131ra m\u0259scidl\u0259rd\u0259 azanlar\u0131n minar\u0259l\u0259rd\u0259n verilm\u0259sin\u0259, yeni m\u0259dr\u0259s\u0259l\u0259rin tikilm\u0259sin\u0259 nail olma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eeyx\u00fclislam Mirm\u00f6hs\u00fcn H\u0259kimzad\u0259 maraql\u0131 bir din xadimi idi. B\u00fct\u00fcn \u00e7\u0259tinlikl\u0259r\u0259 baxmayaraq, o, dini ayinl\u0259r\u0259 v\u0259 \u015f\u0259ri\u0259t h\u00f6kml\u0259rin\u0259 \u0259m\u0259l etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. M\u0259s\u0259l\u0259n, 1958-ci ilin sentyabr\u0131nda Az\u0259rbaycan SSR xarici i\u015fl\u0259r naziri Mahmud \u018fliyev v\u0259fat etdikd\u0259n sonra onun h\u0259yat yolda\u015f\u0131 Zaqafqaziya M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 Ruhani \u0130dar\u0259sin\u0259 &#8211; \u015eeyx\u00fclislam Mirm\u00f6hs\u00fcn H\u0259kimzad\u0259nin yan\u0131na g\u0259lib m\u0259rhum nazir \u00fc\u00e7\u00fcn c\u0259naz\u0259 namaz\u0131 q\u0131l\u0131nmas\u0131n\u0131 v\u0259 quran oxunmas\u0131n\u0131 ondan xahi\u015f etmi\u015fdi.<\/p>\n\n\n\n<p>Lakin \u015eeyx\u00fclislam c\u0259naz\u0259 namaz\u0131 q\u0131lma\u011fa haz\u0131rla\u015fanda m\u0259lum olmu\u015fdu ki, meyit yoxdur. H\u0259kimzad\u0259 meyitin yerini soru\u015fanda m\u0259rhum nazirin h\u0259yat yolda\u015f\u0131 demi\u015fdi ki, onlar c\u0259naz\u0259ni m\u0259scid\u0259 g\u0259tirm\u0259y\u0259 qorxurlar, ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u015eeyx qiyabi \u015f\u0259kild\u0259 c\u0259naz\u0259 namaz\u0131 q\u0131ls\u0131n. Lakin \u015eeyx\u00fclislam Mirm\u00f6hs\u00fcn H\u0259kimzad\u0259 c\u0259naz\u0259 olmadan c\u0259naz\u0259 namaz\u0131n\u0131n q\u0131l\u0131nmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcns\u00fcz oldu\u011funu bildirmi\u015fdi&#8230;<\/p>\n\n\n<article class=\"single-card uk-flex uk-flex-between m-b-sm-40\">\n\n  <div class=\"uk-grid wi-full-width\">\n\n    <div class=\"uk-width-2-3 p-t-sm-10\">\n      <a href=\"https:\/\/jam-news.net\/az\/aprelin-9-na-kec%c9%99n-gec%c9%99\/\" target=\"_blank\">\n\n\n\n\n\n        <h2 class=\"m-b-sm-23 wi-merriweather-light\">\n\tG\u00fcrc\u00fcstan, 9 Aprel faci\u0259si: sovet ordusunun Tbilisid\u0259 dinc n\u00fcmayi\u015f\u00e7il\u0259r\u0259 divan tutmas\u0131ndan 37 il \u00f6td\u00fc\n<\/h2>\n\n        <p class=\"paragraph-color-2 m-b-sm-10 m-b-xs-7\">\n  H\u0259mi gec\u0259 s\u0259h\u0259r\u0259 yax\u0131n Rustavelid\u0259 mahn\u0131 v\u0259 r\u0259qsl\u0259r t\u00fck\u00fcrp\u0259d\u0259n s\u00fckutla \u0259v\u0259zl\u0259ndi \u2013 ham\u0131 g\u00fcc qurumlar\u0131n\u0131n h\u00fccumunu g\u00f6zl\u0259yirdi\n<\/p>\n      <\/a>\n    <\/div>\n    <div class=\"uk-width-1-3\">\n      <figure class=\"wi-full-height choose-post__img wi-merriweather-light\">\n  <a class=\"\" href=\"https:\/\/jam-news.net\/az\/aprelin-9-na-kec%c9%99n-gec%c9%99\/\">\n    <img decoding=\"async\" class=\"wi-full-height wi-ratio-img\" src=\"https:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2021\/04\/E_Shevardnadze_389.jpeg\" alt=\"\" uk-img \/>\n  <\/a>\n<\/figure>\n    <\/div>\n  <\/div>\n<\/article>\n\n\n\n<p style=\"font-size:1px\"><strong><em>Sovet Az\u0259rbaycan\u0131nda din<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tarix\u00e7i yaz\u0131r ki, Sovet Az\u0259rbaycan\u0131nda din, o c\u00fcml\u0259d\u0259n islam inancl\u0131lar\u0131 a\u011f\u0131r, dramatik bir yol ke\u00e7ib.<\/p>\n","protected":false},"author":60,"featured_media":104649,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[17,49,5],"tags":[],"formation":[],"post-author":[],"topic":[4952,4949,51],"tooltip":[],"city":[6041],"class_list":["post-104647","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-azrbaycan","category-srh","category-siyast","topic-azrbaycan","topic-joseph-stalin","topic-azrbaycanda-muxalift","city-baki"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v24.1 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Sovet Az\u0259rbaycan\u0131nda din - JAMnews<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Sovet Az\u0259rbaycan\u0131nda din. Tarix\u00e7i yaz\u0131r ki, Sovet Az\u0259rbaycan\u0131nda din, o c\u00fcml\u0259d\u0259n islam inancl\u0131lar\u0131 a\u011f\u0131r, dramatik bir yol ke\u00e7ib.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/jam-news.net\/az\/sovet-az\u0259rbaycaninda-din\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"az_AZ\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Sovet Az\u0259rbaycan\u0131nda din: Allahla KGB aras\u0131nda - Tarix\u00e7i C\u0259mil H\u0259s\u0259nlinin birinci yaz\u0131s\u0131\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Sovet Az\u0259rbaycan\u0131nda din. Tarix\u00e7i yaz\u0131r ki, Sovet Az\u0259rbaycan\u0131nda din, o c\u00fcml\u0259d\u0259n islam inancl\u0131lar\u0131 a\u011f\u0131r, dramatik bir yol ke\u00e7ib.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/jam-news.net\/az\/sovet-az\u0259rbaycaninda-din\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Azerbaijani Jamnews\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/JAMnewsInEnglish\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-04-14T10:29:23+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-04-14T10:52:17+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2026\/04\/website-format-81.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"4080\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"2295\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"elmisham\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:title\" content=\"Sovet Az\u0259rbaycan\u0131nda din: Allahla KGB aras\u0131nda - Tarix\u00e7i C\u0259mil H\u0259s\u0259nlinin birinci yaz\u0131s\u0131\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@JAMnewsCaucasus\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@JAMnewsCaucasus\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"elmisham\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"7 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/sovet-az%c9%99rbaycaninda-din\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/sovet-az%c9%99rbaycaninda-din\/\"},\"author\":{\"name\":\"elmisham\",\"@id\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/#\/schema\/person\/eb45af4c98a871b32118a93d3d66e159\"},\"headline\":\"Sovet Az\u0259rbaycan\u0131nda din: Allahla KGB aras\u0131nda &#8211; tarix\u00e7i C\u0259mil H\u0259s\u0259nlinin birinci yaz\u0131s\u0131\",\"datePublished\":\"2026-04-14T10:29:23+00:00\",\"dateModified\":\"2026-04-14T10:52:17+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/sovet-az%c9%99rbaycaninda-din\/\"},\"wordCount\":2003,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/sovet-az%c9%99rbaycaninda-din\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2026\/04\/website-format-81.png\",\"articleSection\":[\"Azerbaijan\",\"Opinion\",\"Politics\"],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/sovet-az%c9%99rbaycaninda-din\/\",\"url\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/sovet-az%c9%99rbaycaninda-din\/\",\"name\":\"Sovet Az\u0259rbaycan\u0131nda din - JAMnews\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/sovet-az%c9%99rbaycaninda-din\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/sovet-az%c9%99rbaycaninda-din\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2026\/04\/website-format-81.png\",\"datePublished\":\"2026-04-14T10:29:23+00:00\",\"dateModified\":\"2026-04-14T10:52:17+00:00\",\"description\":\"Sovet Az\u0259rbaycan\u0131nda din. Tarix\u00e7i yaz\u0131r ki, Sovet Az\u0259rbaycan\u0131nda din, o c\u00fcml\u0259d\u0259n islam inancl\u0131lar\u0131 a\u011f\u0131r, dramatik bir yol ke\u00e7ib.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/sovet-az%c9%99rbaycaninda-din\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"az\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/jam-news.net\/az\/sovet-az%c9%99rbaycaninda-din\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/sovet-az%c9%99rbaycaninda-din\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2026\/04\/website-format-81.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2026\/04\/website-format-81.png\",\"width\":4080,\"height\":2295,\"caption\":\"Sovet Az\u0259rbaycan\u0131nda din\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/sovet-az%c9%99rbaycaninda-din\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Sovet Az\u0259rbaycan\u0131nda din: Allahla KGB aras\u0131nda &#8211; tarix\u00e7i C\u0259mil H\u0259s\u0259nlinin birinci yaz\u0131s\u0131\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/#website\",\"url\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/\",\"name\":\"Azerbaijani Jamnews\",\"description\":\"Caucasus News, Politics and Society\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"az\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/#organization\",\"name\":\"JAMnews\",\"url\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2020\/05\/JAM_w.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2020\/05\/JAM_w.jpg\",\"width\":960,\"height\":960,\"caption\":\"JAMnews\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/#\/schema\/logo\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/www.facebook.com\/JAMnewsInEnglish\/\",\"https:\/\/x.com\/JAMnewsCaucasus\",\"https:\/\/www.instagram.com\/jam_news\/\",\"https:\/\/www.youtube.com\/channel\/UCXQbUCme2pykuZYXWHx4VPg\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/#\/schema\/person\/eb45af4c98a871b32118a93d3d66e159\",\"name\":\"elmisham\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"az\",\"@id\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/37fa0366c180c74da87d58de88ffdc3f?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/37fa0366c180c74da87d58de88ffdc3f?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"elmisham\"},\"url\":\"https:\/\/jam-news.net\/az\/author\/elmisham\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Sovet Az\u0259rbaycan\u0131nda din - JAMnews","description":"Sovet Az\u0259rbaycan\u0131nda din. Tarix\u00e7i yaz\u0131r ki, Sovet Az\u0259rbaycan\u0131nda din, o c\u00fcml\u0259d\u0259n islam inancl\u0131lar\u0131 a\u011f\u0131r, dramatik bir yol ke\u00e7ib.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/jam-news.net\/az\/sovet-az\u0259rbaycaninda-din\/","og_locale":"az_AZ","og_type":"article","og_title":"Sovet Az\u0259rbaycan\u0131nda din: Allahla KGB aras\u0131nda - Tarix\u00e7i C\u0259mil H\u0259s\u0259nlinin birinci yaz\u0131s\u0131","og_description":"Sovet Az\u0259rbaycan\u0131nda din. Tarix\u00e7i yaz\u0131r ki, Sovet Az\u0259rbaycan\u0131nda din, o c\u00fcml\u0259d\u0259n islam inancl\u0131lar\u0131 a\u011f\u0131r, dramatik bir yol ke\u00e7ib.","og_url":"https:\/\/jam-news.net\/az\/sovet-az\u0259rbaycaninda-din\/","og_site_name":"Azerbaijani Jamnews","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/JAMnewsInEnglish\/","article_published_time":"2026-04-14T10:29:23+00:00","article_modified_time":"2026-04-14T10:52:17+00:00","og_image":[{"width":4080,"height":2295,"url":"https:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2026\/04\/website-format-81.png","type":"image\/png"}],"author":"elmisham","twitter_card":"summary_large_image","twitter_title":"Sovet Az\u0259rbaycan\u0131nda din: Allahla KGB aras\u0131nda - Tarix\u00e7i C\u0259mil H\u0259s\u0259nlinin birinci yaz\u0131s\u0131","twitter_creator":"@JAMnewsCaucasus","twitter_site":"@JAMnewsCaucasus","twitter_misc":{"Written by":"elmisham","Est. reading time":"7 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/jam-news.net\/az\/sovet-az%c9%99rbaycaninda-din\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jam-news.net\/az\/sovet-az%c9%99rbaycaninda-din\/"},"author":{"name":"elmisham","@id":"https:\/\/jam-news.net\/az\/#\/schema\/person\/eb45af4c98a871b32118a93d3d66e159"},"headline":"Sovet Az\u0259rbaycan\u0131nda din: Allahla KGB aras\u0131nda &#8211; tarix\u00e7i C\u0259mil H\u0259s\u0259nlinin birinci yaz\u0131s\u0131","datePublished":"2026-04-14T10:29:23+00:00","dateModified":"2026-04-14T10:52:17+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/jam-news.net\/az\/sovet-az%c9%99rbaycaninda-din\/"},"wordCount":2003,"publisher":{"@id":"https:\/\/jam-news.net\/az\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/jam-news.net\/az\/sovet-az%c9%99rbaycaninda-din\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2026\/04\/website-format-81.png","articleSection":["Azerbaijan","Opinion","Politics"],"inLanguage":"az"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/jam-news.net\/az\/sovet-az%c9%99rbaycaninda-din\/","url":"https:\/\/jam-news.net\/az\/sovet-az%c9%99rbaycaninda-din\/","name":"Sovet Az\u0259rbaycan\u0131nda din - JAMnews","isPartOf":{"@id":"https:\/\/jam-news.net\/az\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/jam-news.net\/az\/sovet-az%c9%99rbaycaninda-din\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/jam-news.net\/az\/sovet-az%c9%99rbaycaninda-din\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2026\/04\/website-format-81.png","datePublished":"2026-04-14T10:29:23+00:00","dateModified":"2026-04-14T10:52:17+00:00","description":"Sovet Az\u0259rbaycan\u0131nda din. Tarix\u00e7i yaz\u0131r ki, Sovet Az\u0259rbaycan\u0131nda din, o c\u00fcml\u0259d\u0259n islam inancl\u0131lar\u0131 a\u011f\u0131r, dramatik bir yol ke\u00e7ib.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/jam-news.net\/az\/sovet-az%c9%99rbaycaninda-din\/#breadcrumb"},"inLanguage":"az","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/jam-news.net\/az\/sovet-az%c9%99rbaycaninda-din\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/jam-news.net\/az\/sovet-az%c9%99rbaycaninda-din\/#primaryimage","url":"https:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2026\/04\/website-format-81.png","contentUrl":"https:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2026\/04\/website-format-81.png","width":4080,"height":2295,"caption":"Sovet Az\u0259rbaycan\u0131nda din"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/jam-news.net\/az\/sovet-az%c9%99rbaycaninda-din\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/jam-news.net\/az\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Sovet Az\u0259rbaycan\u0131nda din: Allahla KGB aras\u0131nda &#8211; tarix\u00e7i C\u0259mil H\u0259s\u0259nlinin birinci yaz\u0131s\u0131"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/jam-news.net\/az\/#website","url":"https:\/\/jam-news.net\/az\/","name":"Azerbaijani Jamnews","description":"Caucasus News, Politics and Society","publisher":{"@id":"https:\/\/jam-news.net\/az\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/jam-news.net\/az\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"az"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/jam-news.net\/az\/#organization","name":"JAMnews","url":"https:\/\/jam-news.net\/az\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/jam-news.net\/az\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2020\/05\/JAM_w.jpg","contentUrl":"https:\/\/jam-news.net\/app\/uploads\/2020\/05\/JAM_w.jpg","width":960,"height":960,"caption":"JAMnews"},"image":{"@id":"https:\/\/jam-news.net\/az\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/JAMnewsInEnglish\/","https:\/\/x.com\/JAMnewsCaucasus","https:\/\/www.instagram.com\/jam_news\/","https:\/\/www.youtube.com\/channel\/UCXQbUCme2pykuZYXWHx4VPg"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/jam-news.net\/az\/#\/schema\/person\/eb45af4c98a871b32118a93d3d66e159","name":"elmisham","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"az","@id":"https:\/\/jam-news.net\/az\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/37fa0366c180c74da87d58de88ffdc3f?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/37fa0366c180c74da87d58de88ffdc3f?s=96&d=mm&r=g","caption":"elmisham"},"url":"https:\/\/jam-news.net\/az\/author\/elmisham\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/jam-news.net\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/104647","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/jam-news.net\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/jam-news.net\/az\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jam-news.net\/az\/wp-json\/wp\/v2\/users\/60"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jam-news.net\/az\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=104647"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/jam-news.net\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/104647\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":104665,"href":"https:\/\/jam-news.net\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/104647\/revisions\/104665"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/jam-news.net\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media\/104649"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/jam-news.net\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=104647"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/jam-news.net\/az\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=104647"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/jam-news.net\/az\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=104647"},{"taxonomy":"formation","embeddable":true,"href":"https:\/\/jam-news.net\/az\/wp-json\/wp\/v2\/formation?post=104647"},{"taxonomy":"post-author","embeddable":true,"href":"https:\/\/jam-news.net\/az\/wp-json\/wp\/v2\/post-author?post=104647"},{"taxonomy":"topic","embeddable":true,"href":"https:\/\/jam-news.net\/az\/wp-json\/wp\/v2\/topic?post=104647"},{"taxonomy":"tooltip","embeddable":true,"href":"https:\/\/jam-news.net\/az\/wp-json\/wp\/v2\/tooltip?post=104647"},{"taxonomy":"city","embeddable":true,"href":"https:\/\/jam-news.net\/az\/wp-json\/wp\/v2\/city?post=104647"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}