Օկոնյան եռապատկեր. Գողացվա՞ծ է, թե՝ փրկված 25 տարի առաջ տեղի ունեցած ռազմական գործողությունների ժամանակ" />

Ու՞մ է պատկանում սրբապատկերը

Օկոնյան եռապատկեր. Գողացվա՞ծ է, թե՝ փրկված 25 տարի առաջ տեղի ունեցած ռազմական գործողությունների ժամանակ

Հարավային Օսիայի իշխանությունները շարունակում են աշխատել բացառիկ սրբապատկերը վերադարձնելու ուղղությամբ, որն անհետացել է Ցխինվալից 1990-ականների սկզբին վրաց-աբխազական կոնֆլիկտի ռազմական փուլում և ներկա պահին պահվում է Վրաստանի պետական թանգարանում՝ Թբիլիսիում:

Խոսքը սրբանկարչության վաղ բյուզանդական դպրոցի բացառիկ գործի մասին է, 11-րդ դարի սրբապատկեր, որի վրա պատկերված են Փրկիչն ու սրբերը: Այն ունի 20,23 սմ բարձրություն, պատկերի համար օգտագործված է փղոսկրի վրա փորագրման մեթոդը, այն զարդարված է մարգարիտներով, ոսկով ու արծաթով:

Ի տարբերություն աշխարհում հայտնի սակավաթիվ այլ նմանատիպ եռապատկերների, այս սրբապատկերը զարմանալիորեն լավ է պահպանվել:

Հարավօսական և վրացական կողմերը համամիտ չեն այս սրբապատկերի հետ կապված ոչ մի փաստի հետ և գրեթե 15 տարի միմյանց ապացուցում են, որ այն իրենցն է:

Սրբապատկերի ծագումը

Ցխինվալի փաստարկները

Հարավային Օսիայի ազգային թանգարանի տնօրեն Մերաբ Զոսեևն այսպես է նկարագրում եռապատկերի պատմությունը.

«Լեգենդի համաձայն, այս սրբապատկերը 12-րդ դարում Բյուզանդիայի կայսր Ալեքսեյը նվիրաբերել է Ալանիայի արքայորդուն: 1924 թվին այն պատահաբար հայտնաբերել են Հարավային Օսիայի Զնաուրի շրջանի Օկոնի գյուղի փոքր եկեղեցում: Այդ ընթացքում Կովկասում արդեն խորհրդային իշխանություն էր հաստատվել, և շուտով Մոսվկայի որոշմամբ սրբապատկերը դուրս էր բերվել եկեղեցուց և փոխանցվել Հարավային Օսիայի ազգային թանգարանին, որտեղ էլ գտնվում էր մինչ 1990-ականները, երբ սկսվեց պատերազմը»:

Թբիլիսիի փաստարկները

 Ըստ Վրաստանի արվեստների թանգարանի Ոսկե հիմնադրամի համադրող Էլենե Կավլելաշվիլիի, Օկոնյան սրբապակերի մասին առաջին տվյալները 11-րդ դարի են.

«Այն Բյուզանդիայից Վրաստան է բերել Բագրատ IV-ի առաջին կինը՝ թագուհի Էլենեն: Օկոնյան եռապատկերը թագուհի Էլենեի օժիտի մի մասն է եղել:

Բագրատ IV-ը Օկոնյան սրբապատկերի համար հատուկ տաճար է կառուցել, սակայն հետագայում այն երկրաշարժի հետևանքով ավերվել է: Տաճարը չի վերականգնվել, դրա տեղը նոր ավելի փոքրն են կառուցել: Հենց այդ տաճարում է 19-րդ դարում հետազոտող Պրասկովյա Ուվարովան նկատել սրբապատկերը, որի շրջանակը զարդարված է եղել 30 թանկարժեք քարերով և գրառմամբ՝ «Օկոնյան սրբապատկեր ներիր մեղսավորին, Կաթողիկոս Եվդեմոն»»:

Գրառումը հատկապես կարևոր է, քանի որ այն ուղղակիորեն մատնացույց է անում, որ մեր առջև իրոք Օկոնյան սրբապատկերն է, և այն հայտնաբերվել է այնտեղ, որն առկա է պատմական աղբյուրներում:

1923-ից հետո, երբ սկսեցին ոչնչացնել սրբավայրերը, եռապատկերը տաճարից տեղափոխվեց Ցխինվալի թանգարան: Դա միակ դեպքն էր, որ սրբապատկերը փոխանցվեց ոչ թե Արվեստների, այլ տեղի թանգարան: Այնտեղ էլ այն մնաց մինչև 1922թիվը»:

Ինչպես անհետացավ Օկոնյան եռապատկերը

Ցխինվալի տարբերակը

Օկոնյան եռապատկերն անհետացավ 1991-ին: Հարավային Օսիայի այն ժամանակվա Ազգային թանգարանի աշխատակից Սերգեյ Չիբիրովն այսպես է նկարագրել սրբապատկերի անհետացման պատմությունը.

«1991թվի հունվարին Ցխինվալի մի մասը, որտեղ գտնվում էր թանգարանը, զբաղեցրեց վրացական միլիցիան: Եռապատկերն այն ժամանակ ցուցադրված էր ամենաերևացող տեղում: Երբ մի քանի օր անց մենք կարողացանք վերջապես մտնել շենք, բացահայտեցինք, որ հենց այդ արժեքավոր ցուցանմուշը, ինչպես նաև արծաթյա պատյանով մի քանի դանակ և հնագույն մետաղադրամներն անհետացել են»:

Բացառիկ սրբապատկերը հայտնաբերվեց տասնյակ տարիներ հետո: 2001-ի ամռանը ոմն Օլեգ Զեմլյաննիկով փորձել էր այն վաճառել Ժնևի Քրիստիի աճուրդում: Նրա խոսքով, եռապատկերը գնել էր Վլադիկավկազի փողոցային շուկայում: Աճուրդի տնօրինության մոտ կասկածներ էին առաջացել, հրավիրվել էին փորձագետներ, որոնք արդյունքում հաստատել էին սրբապատկերի ինքնությունը:

Աճուրդային հանձնաժողովը դրա նախնական գինն այն ժամանակ գնահատել էր 2 մլն դոլար”:

Թբիլիսիի վարկածը

Էլենե Կավլելաշվիլին պնդում է.

«Աճուրդի կազմակերպիչները մանրակրկիտ ձևով ուսումնասիրել են հարցն ու պարզել, որ սրբապատկերը Վրաստանից է և պետության, այլ ոչ թե մասնավոր անձի սեփականությունն է: Արդյունքում սրբապատկերը Զեմլյաննիկովից առգրավել են, իսկ վերջինիս՝ ձերբակալել:

2001-2004 թվերին Արվեստների թանգարանը Վրաստանի ԱԳՆ և այլ պետական կառույցների հետ համատեղ ապացուցում էր, որ սրբապատկերն իրոք Վրաստանի սեփականությունն է և պետք է վերադարձվի: Եվ միայն երկար ընթացակարգից հետո սրբապատկերը 2004 թվին Ժնեևից վերադարձվեց Թբիլիսի: Այդ օրվանից եռապատկերը գտնվում է Վրաստանի արվեստների պետական թանգարանում»:

Ի վերջո ո՞ւմ է պատկանում սրբապատկերը

Ցխինվալի փաստարկները

Սրբապատկերի հայտնաբերումից անմիջապես հետո հարավօսական պատվիրակությունը կրկին և կրկին բարձրացնում է այն Ցխինվալ վերադարձնելու հարցը:

Հարավային Օսիայի նախագահի՝ հետկոնֆլիկտային կարգավորման հարցերով ներկայացուցիչ Մուրատ Ջիոևը հայտնեց JAM-news-ին, որ Ժնևում այս տարվա մարտին կայացած ռուս-վրացական բանակցությունների հերթական փուլում հարավօսական պատվիրակությունը կրկին բարձրացրեց մշակութային ժառանգության հարցը: Խոսքն այդ թվում գնաց նաև Օկոնյան եռապատկերի մասին:

Հարավային Օսիայի Ազգային թանգարանի տնօրեն Մերաբ Զոսեևը կարծում է.

«Սրբապատկերը Հարավային Օսիայի մշակութային ժառանգությունն է: Այդպիսի մակարդակի արժեքները ցանկացած պատերազմից հետո սովորաբար վերադարձվում են իրական սեփականատիրոջը: Այսօր թանգարանի՝ բոլոր ժամանակակից նորմերին համապատասխան կառուցված նոր շենքը կարող է ապահովել սրբապատկերի անվտանգությունը, ջերմաստիճանային ռեժիմն ու այն ամենն, ինչ անհրաժեշտ է»:

Հարավային Օսիայի Ազգային թանգարանի նոր շենքը

Թբիլիսիի փաստարկները

Էլենե Կավլելաշվիլին ասում է.

«Հետաքննության արդյունքում Շվեյցարիայում պարզվել է, որ Զեմլյաննիկովը սրբապատկերը գնել է անմիջապես Ցխինվալի թանգարանից 300 դոլարով: Սակայն նրանք պնդում են, որ սրբապատկերն իբր անհետացել է մինչև 1992 թիվը: Սակայն եթե դա այդպես է, ինչու՞ նրանք չեն հայտարարել կորստի մասին: Եվ ինչո՞ւ հանկարծ սկսեցին դրան հավակնել միայն 2002 թվին, երբ վրացական կողմն ակտիվացրեց սրբապատկերը վերադաձնելու ճիգերը: 1992-2002թթ. Ցխինվալը սրբապատկերի կորստի մասին ոչ մի հայտարարություն չի արել: Սրբապատկերը Վրաստանի մշակութային ժառանգությունն է: Շվեյցարիան պաշտոնապես սրբապատկերը փոխանցել է Վրաստանին: Այն ինչ-որ մեկին փոխանցելու մասին խոսք անգամ չի կարող լինել: Դա անթույլատրելի է»:

∗ Լուսանկարը տրամադրել է Վրաստանի պետական թանգարանը

Հրապարակման մեջ տեղ գտած տերմինները, տեղանունները, մտքերը և գաղափարները պարտադիր չէ, որ համընկնեն JAMnews-ի կամ նրա առանձին աշխատակիցների կարծիքների և գաղափարների հետ: JAMnews-ն իրավունք է վերապահում հեռացնել հրապարկումների վերաբերյալ արված այն մեկնաբանությունները, որոնք կգնահատվեն որպես վիրավորական, սպառնալիք պարունակող, բռնություն հրահրող կամ այլ պատճառներով էթիկապես անընդունելի

Կարդալ ավելին JAMnews-ում